حيا حجابيني چكمه اوزونه
اونسوزدا باخميرسان اغيار سؤزونه
سون دفعه گؤزلريم باخير گؤزونه
بيرداها اوزومو گؤرميجكسن

سن آغلار قويموسان محبتيمي
چيرپميسان داشلارا حرييتيمي
مني ائله ميسن سئوگي يتيمي
بير داها اوزومو گؤرميجكسن

ايندي سن باشقاسان منيم گؤزومده
ساختا محبت عنوان اوزونده
مين حيله دويورام هر بير سؤزونده
بيرداها اوزومو گؤرميجكسن

سني سئومكدن ايسه سيتم ياخشيدير
عشقدن مين ديوان ائتسم ياخشيدير
بير يوللوق آيريليب گئدسم ياخشيدير
بير داها اوزومو گؤرميجكسن
( مير علي وكيل اوغلو)

نه لر، نه لر يادا دوشدو
خاطيره لر اودا دوشدو
او گونلردن قلبيميزه
قورخولو بير صدا دوشدو
گورمه يه يديم کاش کي، سني.

باهار گلدي قيش ائوينه
بو کوچه ري قوش ائوينه
او واخت ناشي بنا کيمي
يادداشيمين داش ائوينه
هورمه يه يديم کاش کي، سني

کوله دونموش اود- اوجاقسان
بلکه يئله قالاجاقسان
اوندا اوشاق دئييلديم کي
بيليرديم کي سولاجاقسان
درمه يه يديم کاش کي، سني

هيجران گلدي سينه- سينه
گونلر اوتدو سنه- سنه
بير گولداندا ساخلايايديم
اوز اليمله اوزگه سينه
وئرمه يه يديم کاش کي، سني

یازان:  نصرت کسمنلي

 نظرلر ینیزین یولون گؤزله ییرم...

منتظر نظرات شما  عزیزان خواهم بود...

حسرتیمدین

(حسرتم بودی)

آخشاملاری ، قارانلیقدا یولونو گؤزلردیم سنین

عصرها و شبها چشم انتظار می ایستادم به راهت

گلمز سین سن بیلیریم، بیله بیله بکله دیم

می دونستم که نمی آیی، با آنکه می دونستم ولی باز انتظارت را می کشیدم

هم یانیمدا قال ایسته ردیم، هر گئجه مده اول ایسته ردیم

هم می خواستم در کنارم باشی و  هر روز و شب در کنارم می بودی

گونلر سونرا عیصیان ائتدیم، یالنیزلیغا بویون ایدیم

بعد از مدتی، تنهایی مونسم شد، و تسلیم تنهایی شدم

نه یاناریم سن یوخسون دییه، نه بیر خبر بکله ریم، اوتوروب پنجره مده

به جهت نبودنت احساس ناراحتی نخواهم کرد، نخواهم خواست که ازت خبری بگیرم، لب پنجره انتظارت را نخواهم کشید

قالمیشیم کیمسه سیز، دوشموشوم دیللره، دؤنسنده اولور آرتیق، دؤنمه سنده

مانده ام بی کس و تنها، تنهاییم زبانزد عام و خاص شده،

برگشتن یا برنگشتنت هیچ فرقی برام نداره

بیر زامانلار حسرتیم دین، سئوینجیمدین، اؤزله میمدین

زمانی بود که آرزوهایم، شادیهایم و نقطه امیدم تو بودی

بونجا زامان دیر سنی من بوشونا می بکله دیم؟

مدت زیادی به امید واهی به چشم انتظارت نشستم

اویکولاردا سنی گؤردوم، اوچان قوشدان سنی سوردوم

در رؤیاهایم تو را دیدم، از پرندگان مهاجر سراغ تو را گرفتم

گونلر سونرا عیصیان ائتدیم، یالنیزلیغا بویون ایدیم

بعد از مدتی تنهایی مونسم شد، و تسلیم تنهایی شدم

نه یاناریم سن یوخسون دییه، نه بیر خبر بکله ریم، اوتوروب پنجره مده

به جهت نبودنت احساس ناراحتی نخواهم کرد، نخواهم خواست که ازت خبری بگیرم، لب پنجره انتظارت را نخواهم کشید

قالمیشیم کیمسه سیز، دوشموشوم دیللره، دؤنسنده اولور آرتیق، دؤنمه سنده

مانده ام بی کس و تنها، تنهاییم زبانزد عام و خاص شده،

برگشتن یا برنگشتنت هیچ فرقی برام نداره

http://www.yalniz-atila.blogfa.com

 نظرلر ینیزین یولون گؤزله ییرم...

منتظر نظرات شما  عزیزان خواهم بود...

دانیشماق یوخ ِا… قیریلداتماق!
نگار خیاوی

بوگون دیکدابان خانیمین فارسی قیریلداتماق ویری توتوب. خانیم اصلینده فارسی دانیشمانی یوخ، فارسی قیریلداتمانی اؤیرنمک اوچون چوخ زحمت چکیب،امک وئریب، هفته لرجه اوتوروب قولاقلارینی تربیز رادیوسونون تورکو برنامه¬لرینه یاپیرداندان سونرا آینا قاباغیندا ساعاتلارجا مشق ائله¬ییب سورا یولونو دیلینی گؤیچکجه¬سینه اؤیره¬نیب ازبرله¬ییب. ایسته¬سه¬نیز سیز ده بو ایشی گؤره بیلرسیز. دئمه¬لی اَوولجه دیلینیزی -اَنگینیزده کی اََت دیلینیزی دئییرم هااا، او بیریسینی یوخ!- بیر یول ساغ انگینیزده اَیین، سورا قیوراقجا آشیرین سول انگینیزه. بیر یول دا ترسینه، دیلینیزی سول اَنگینیزده اَیدیکدن سونرا ساغ اُنگینیزه آشیرین. آشیرین! آشیرین … قورخمایین آشیرین! فقط گؤزله¬یین کی دوداغینیز دا او حالدا اَییش - اویوش بیر فورمادا اولسون. اوندا گؤره¬جکسینیز، نه گؤزللیکده بیر یئنی دیل اورتایا چیخدی: تورفاس، فاستور، توکفاس، فاستوک، و بئله جه جوربا جور آدلار وئرمک اولار او دیله، جانیم. دئییرم، نئجه¬دی اوزونچولوقدانسا دیکدابان خانیمین چیخیشلاریندان بیرینی بئین الخالق بیر ییغینجاقدا، اؤز دیلیله دینله¬یک:
همانطور که مستحضرسیز، من دانشگاه آزاد اسلامینین واحد دیژویژین مرکزیندن ( البته شمال) دکترای مهندسی خاکبرداری و پزشکی فاضلاب تضمینی دریافت ائله¬میشم. بیلیرسیز کی منیم آبادگری و منزلگری¬ده طرحلریم بیش از حد چوخدی. فقط امکانِ بروز استعدادهای نهفتة عمقی بو مملکتده یوخدی… آهان! یادیما گلدی، سیزه دئییم کی دیژویژین هارادی. البته اورانی هامیلار تانییر. اما بعضیلری کی تانیمیرلار دئییم کی، اورا کشوریمیزین هزاران مهم و مشهور مرکزلریندن بیریدی. بو مهم مرکز میشکین شهرین شیروان دره¬سینین لاپ درین دره¬سینین دیبینده قرار تاپمیش یکی از مهم مرکزلردن بیریدی… خب، و اما بحثیمیزین ادامه¬سی. سیز بیلیرسیز کی پاشنه بلند دیک دابان کفش¬لر با کمر درد توام دی همیشه. سعی ائلییون کی، پاشنه بلند دیک دابان کفش لروزی معتبر فروشگاهلاردان تهیه ائلییون . همچنین سعی ائلییون کی، او خیابانلار کی بطریق دکترای مهندسی خاکبرداری و پزشکی فاضلاب تضمینی جدولبندی اولمییوب، اوردا پیاده روی ائله¬مییه¬سوز. اوِّلا معذرتخواهی ایستیرم کی دیلیم دؤنمور سیزلر کیمی ترکی دانیشام. فکر ائله مییون کی دیلیمی اَییرم، یوخ والله… من تمام سعییمی ایشه آلیرام. فقط مشکل بوردادی کی منیم مطالعم بیش از حد چوخدی و بزرگ شدۀ تهرانام. دوّما مساله هایکلاس اولماق، یا کلاس قویماق اینا دَه¬یی ( بوردا ملیح بیر لبخند اتفاق دوشور)… یوخ، مساله او دَه¬یی بخدا… همانطور که دئدیم من، در اثر چوخ مطالعه بوجور اولموشام. و اما بحثیمیزین ادامه¬سی. اوصولا اونو دئییم کی، دیک دابان آیری مقوله دی، پاشنه بلند مقولۀ دیگر. خودِ من همیشه پاشنه بلندلریمی دیک دابان گئیه¬رم. فقط کوتاه فکر آداملاردان خواهش ائلیرم، مبادا منه فئمینیست- مئمنیست برچسبی چسبلمک ایسته¬سینلر. چونکه در واقع بولار فرق ائلیر واقعیتده. اصلا دقت ائلییون کی، بوردا اهداف فئمینیستی دنبال اولمور.
پاشنه بلند او نظردن مناسب دی کی، حداقل سیزین قدیویزی اَری ویزگیل¬لرین قدینه نزدیک¬لدیر-منظوروم همسریزدی- و یا اگر اریویزگیل¬لر متوسط القامه اولسالار، در نتیجه سیز اولاردان بلندقدتر گؤرسنیرسوز. البته ممکن دی کی بو اؤزی سیزون کانون گرم خانوادؤزده اختلاف وجودا گتیرسین و مسالۀ عدم تفاهم زن و شوهری با شفافیت بیشتر اؤزون گؤرستسین. البته هیچ اشکالی یوخدی، چونکه بو سیزون مشکلوزدی و منه هیچ ارتباط تاپماز. من بو مسله¬نی تئزِ دوکتورامدا دا تئزتئز مطرح ائله¬میشم. بیز مجبوروقکی، برای اینکه عمق فاجعه¬نی دقیق و کامل مشاهده ائلیه¬ک، خاکبرداری اولان قویولارا باشیمیزی کمی بیشتر سوخاق. من اومیدوارم کی، سیز منیم بو کاملا علمی و منسجم بحثیمدن چوخ چوخ فایده آپاردیز. و اگر بو موردده بیشترتر معلومات ایستیرسوز، منیم وئبلاگداکی اینترنئتیمه و یا تئز دکتراما کی، رفرنس اوچون روزنامة برگ و یا بقول اؤزلری یپراق دفترینه به رسمِ امانت قویموشام مراجعه ائلییون.
مرسی، متشکرم.

دکتر قیزقاییت دیژویژینپور آریا وند
www.yenises.org

تورکجه حاققينداکی گؤروشلريم
جان واندئوال
Johan Vandewalle
کؤچوروب حاضیرلایان: لاله جوانشیر

” …آناديلی تورکجه اولان بير آدامین قيسا جومله لرله دوشوندویو، دانیشاندا دا بو قيسا جومله لری موختلیف يوللارلا بيربيرينه باغلاياراق قارماشيق (مرکب) جومله لر قوردوغو گؤروشونده يم. بو “جومله قورما فعالیتی” بعضی دانیشانلاردا ضعیف، بعضی لرینده بير خسته ليک درجه سينده گوجلو اولا بيلر. بو سون دورومدا اورتايا چيخان ديل ياپيلاری (ساختار)، اينسان ذهنی نین اوستون امکانلارینی ان گؤزه ل شکيلده گؤستریر. فرقلی ديل گروپلارينا عاید بيرچوخ ديلی اينجه له ديگيم حالدا ایندییه قدر هئچ بير ديلده منی تورکجه ده کی قارماشيق جومله ياپيلاری (ساختارلاری) قدر جادو ائله ین بير ياپييا (ساختارا) راست گلمه دیم. بيرآز دويغوسال اولماغیما ايجازه وئررسز، بعضا اؤزومه “کئشکه چامسکی ده گنج ليگینده تورکجه اؤیره نميش اولسايدی …”، دئييرم. موطمیننم کی او زامان چاغداش ديل بيليم اينگيلس دیلینه گؤره یوخ، تورک دیلینه گؤره شکيل لنميش اولاردی” …
جان واندئوال
يوخاريداکی يازينی بوتونلوکله تورکجه يازیب دیر.

Johan Vandewalle کيمدير؟
15 فوریه 1960 بئلژیک ده دونیایا گلدی؛ 34 ديل و لهجه بيلر، دونيانين اَن بؤيوک ديلچی لريندن بیری دیر. او ديللره علاقه سینین باشلانیشينی حاقدا دانیشارکن، تورکجه ايله ايلک دؤنه 1973 - ده بير ايستانبول سفرینده تانیش اولدوغونو دئییر و بونلاری آرتیریر: “او زامان 13 ياشيندايديم. او سفرده ياشاديغيم قوناق سئورلیک منه چوخ تاثیر ائله دی و تورکجه اؤیرنمه ییمه سبب اولدو. تورک دیلینی بيرآز اؤیرنندن سونرا، اونون ریاضی ياپيسينا (ساختارینا) حئیران قالديم و بو ديلی، اطرافلی اينجه له مه یه قرار وئرديم.” Vandewalle، بئلژیکه قاییداندان سونرا دا تورکجه نی اؤیرنديگینی، داها سونرا دا اوغوز تورکجه سی و اسکی اويغور تورکجه سينی اؤیرنه رک اورهون آبيده لرینی اينجه له ديگینی وورغولادی.

Johan Vandewalle نین بيلديگی ديللر :
Johan Vandewalle ، فلئمئنکجه، لاتينجه، اينگيليزجه، آلمانجا و تورکجه نين يانیندا فارسجا، چاغداش عربجه، روسجا، عوثمانليجا، کلاسيک عربجه و اسکی اسلاوجانی اؤیره نديگینی دئدی. تورکجه یه اولان علاقه سینین آرديندان دا اؤزبک، قازاق، قيرقيز، تورکمن، آذری، اويغور، تاتار، باشقورت، تووا، اورهون، قدیم اويغور، کومان و چاغاتای تورکجه لری ايله تاجيکجه نی ده اؤز – اؤزونه اؤیره نديگينی سؤيله دی. عربجه کلاسلاری سونوجوندا ميصر و فاس عربجه سينی اؤیره نديگينی دئین Johan Vandewalle، يالنيزجا سفرلرینده استفاده ائله مک اوچون ده ايتاليانجا، آرناووتجا، يونانجا، هيندجه، اوردوجا و فينجه اؤیره نديگينی سؤيله دی. او، ساده جه ديللره علاقه سی اوزوندن ده گائليج، ژاپونجا، سواحيلی و صربجه کيتابلار اوخودوغونو و بونلاری باشا دوشدویونو وورغولادی.

Johan Vandewalle، ديل اؤیرنمه یین دَیَرلی بير زنگين ليک اولدوغونو وورغولاياراق، آماجی نين، بو زنگين ليگی اينسانلارلا پايلاشماق و اونلارا دا اؤیرتمک اولدوغونو دئدی. 1987 ايلينده قاتيلديغی ياريشمادا، 22 ياشايان ديلی دانیشاراق اَن چوخ ديل بيلن بئلژیکلی آدینی آلديغينا ايشاره ائده رک، “آنجاق آماجيم، ديل اؤیرنمکده رکورد سیندیرماق دئیيل. ایراده اولاندان سونرا اؤیرنيلمه يه جک ديل يوخدور.” دئدی. Johan Vandewalle، بئلژیک ده یئرله شن و باشقانی اولدوغو “اوريانتال، دوغو ديللری و کولتورلری اؤیرتيم مرکزی’’نده فرقلی سطح ده دانیشیلان تورکجه و عربجه درسلری وئرديگينی، آيريجا فرقلی اولکه لرده ياشايان و تورکيه تورکچه سينی اؤیرنمک ايسته ينلر اوچون “تورکچه کئنت’’، تورک لهجه لرينه علاقه سی اولانلار اوچون ده “تورکچه ستان” آدلی اينترنت سايتلاری حاضيرلاديغينی بيلديردی.

اؤزو طرفيندن قلمه آلينان يازینين اصلی:
قارماشیق (مرکب) جومله لرله باغلی سووالیما جواب وئرن سايين سابان گول و احمد آيدينا تشککور ائله ییرم.

قارماشیق (مرکب) جومله نين پارچالارا، يعنی داها کیچیک جومله لره آيريلماسی گؤزه ل بير ایش دیر. بو ایش، راحات پارچالاردان باشلایاراق قارماشيق (مرکب) جومله نين معنا تاپماسینی راحاتلاشدیریر. آنجاق ضعيف طرفی منجه قارماشيق ياپینين(ساختار) پارچالاردان نئجه یاراندیغینی لازیمی قده ر آچيقلاماماسيدير. آشاغيدا بو مسئله نی حل ائله مک اوچون قارماشيق ياپيلاری (ساختارلاری) گؤره بیلمه یه بير يول پیشنهاد ائله یه جم.

…آناديلی تورکجه اولان بير آدامین قيسا جومله لرله دوشوندویو، دانیشاندا دا بو قيسا جومله لری موختلیف يوللارلا بيربيرينه باغلاياراق قارماشيق (مرکب) جومله لر قوردوغو گؤروشونده يم. بو “جومله قورما فعالیتی” بعضی دانیشانلاردا ضعیف، بعضی لرینده بير خسته ليک درجه سينده گوجلو اولابيلر. بو سون دورومدا اورتايا چيخان ديل ياپيلاری (ساختار)، اينسان ذهنی نین اوستون امکانلارینی ان گؤزه ل شکيلده گؤستریر. فرقلی ديل گروپلارينا عاید بيرچوخ ديلی اينجه له ديگيم حالدا ایندییه قدر هئچ بير ديلده منی تورکجه ده کی قارماشيق جومله ياپيلاری (ساختارلاری) قدر جادو ائله ین بير ياپييا (ساختارا) راست گلمه دیم. بيرآز دويغوسال اولماغیما ايجازه وئررسز، بعضا اؤزومه “کئشکه چامسکی ده گنج ليگینده تورکجه اؤیره نميش اولسايدی …”، دئييرم. موطمیننم کی او زامان چاغداش ديل بيليم اينگيلس دیلینه گؤره یوخ، تورک دیلینه گؤره شکيل لنميش اولاردی… ”

موضوعموزا، يعنی اؤنرمک ايسته ديگيم يولا دؤنک: ”حادثه حاقدا بحث ائله مک اوچون، یوکسک درجه لی وزیرلرین قاتيلديغی عاجیل توپلانتييا چاغريلان سيويل هاواچيليق وزیری حسئين، هاوا ترافيک کونترول مرکزينی آرایان بير کيشی نين، اوچاغين قاچيريلديغينی سؤيله مه سینين یانلیش آژیره سبب اولدوغونو سؤيله دی.” ( “يانليش آژیر قورخوتدو”، (3/10/2001، NTVNSMBC )

بو قارماشيق جومله نين ياپيسينی(ساختارینی) اؤیرنجيلريميز اوچون اَن ياخشی شکيلده گؤسترمه یه چالیشاق. ياپينی(ساختاری) آييرديغيميز پارچالاری (ايلک 3 کلمه نی هله لیک بیر کنارا قویاق.) آشاغيداکی قاليبا گوره گؤستره ک:

+بَليرتيلی فاعل
| توملج
+ فعل

بئله سینه الده ائله دیگیمیز قيسا جومله لرين ساييسی 7 دير. بو قيسا جومله لرين بعضی لرینين باشقا جومله لرده فاعل، مفعول،… دورومونا کئچديگينی گؤسترمک اوچون جومله لريميزه شماره قویاق. آشاغيدا بو شماره لری تیکه لرین قارماشيق ساختارین ايچينده کی يئرينه گؤره سئچديم (بلکه داها اويغون بير شماره بندی پیشنهاد اولا بیلر). صفت - فعل علاقه سی (relative clause) بیر بیری ایله علاقه سینه گؤره اولوشدورولاندا سيلینن بعضی قیسمت لری ده یئنیدن آرتیردیم: 1- اینجی ده کی “سيويل هاواچيليق وزیری حسئين”، 2- اینجی ده کی “توپلانتی”، 4 - اونجوده کی “کيشی”. اصلينده co-referential (گؤنده ريم باخیمیندان عینی) اولان قسمت لر عینی ایندئکسلرده آرتیریلا بیلردی، آنجاق بو يولو اؤیره تيم آلانيندا اويغولاماغی آماجلاديغيم اوچون، اؤیرنجيلری داها چوخ قورخوتماماق اوچون، بوندان وازکئچديم:

1+سيويل هاواچيليق وزیری حسئين
| عاجيل توپلانتييا
+چاغريلدی

ا 2+یوکسک درجه لی وزیرلر
| توپلانتييا
+قاتيلدی

3+ سيويل هاواچيليق وزیری حسئين،
| ” 7 ” نی
+ سؤيله دی.

4+کیشی
| هاوا ترافيک کونترول مرکزينه
+آرادی

5+ بير کيشی
| ” 6 ” نی
+ سؤيله دی

6+ اوچاق
+ قاچيريلدی

7+ “5″
| يانليش آلارما
+ سبب اولدو

عینی شوماره بندیدن استفاده ائله یه رک قارماشيق ياپينی ایندی آشاغيداکی کیمی گؤرسه ده بیلریک. سؤزجوکلر سطير - سطير اولاراق سولدان ساغا دوغرو اوخوناندا اصيل جومله ميزی یئنه ده تاپیریق.

1+(سيويل هاواچيليق باخانی حسئين)
| 2+ اوست دوزئی باخانلارين
| | (توپلانتييا)
| +قاتيلديغی
| عاجيل توپلانتييا
+چاغريلان
3+ سيويل هاواچيليق باخانی حسئين،
| 4+(کيشی)
| | هاوا ترافيک کونترول مرکزينی
| + آرايان
| 5+بير کيشی نين،
| | 6+ اوچاغين
| | + قاچيريلديغينی
| 7+ + سؤيله مه سینين
| | يانليش آلارما
| + سبب اولدوغونو
+ سويله دی.

چوخ قارماشيق اولمايان ياپيلارين گؤرسه دیلمه سی اوچون آيراجلارلا کفایت لنمک اولار:

بير کيشی، [اوچاغين قاچيريلديغی]- نی سؤيله دی

آنجاق ياپی چوخ قارماشيق اولاندا آيراجدان ایستیفاده ائله مک، ديلچی اولمايان خاریجی لره تورکجه اؤیرتمکده بير حل یولو اولماياجاق سانيرام. بو آشاغيداکی اؤرنکدن بللی اولور:

[[اوست دوزئی باخانلارين قاتيلديغی] عاجيل توپلانتييا چاغريلان] سيويل هاواچيليق باخانی حسئين، [[[هاوا ترافيک کونترول مرکزينی آرايان] بير کيشی نين، [اوچاغين قاچيريلديغينی] سؤيله مه سينين] يانليش آلارما سبب اولدوغونو] سؤيله دی.

دئمه یه چالیشدیغیم بو یوللا باغلی نه دوشونورسوز؟ ايسته سَز داها آرتیق دا بیلگی وئره بیله رم.

سلام و سايغيلاريملا،
Johan Vandewalle

………………………

بو يازی تورکجه دونيا آدلی بيلگيسونار صحیفه سيندن آلينميش دير. تام اولاراق قايناقلار آشاغيدادير.
Kaynakça: http://groups.yahoo.com/group/Turkish-FL/message/314 http://www.zaman.com.tr/?bl=bolgehaberleri&alt=icanadolu&trh=20050612&hn… http://www.zaman.com.tr/?bl=haberler&alt=&trh=20050611&hn=182189 http://de.wikipedia.org/wiki/Johan_Vandewalle http://www.dilimdilim.com/icerik/makaleler/Johan_Vandewalle.htm

infi@barama.org
10/01/2007
قایناق: باراما
www.yenises.org

                                       BOZKURT DESTANI

Bilinen en önemli iki Göktürk Destanından birisidir. Bir bakıma, M.S. altıncı yüzyıldan sekizinci yüzyıl ortalarına kadar egemen olmuş bu Türk Devletinin Göktürklerin soy kütüğü ve var olma hikâyesidir. Ayrıca, Türk ırkının yeni bir dal hâlinde dirilişi de diyebileceğimiz Bozkurt Destanı, Bilge Kağan'ın Orhun Âbidelerindeki ünlü vasiyetinin ilk cümlesi olan: "Ben Tanrıya benzer, Tanrıdan olmuş Türk Bilge Kağan, Tanrı irade ettiği için, kağanlık tahtına oturdum" cümlesi ile birlikte düşünülecek olursa soyun ve ırkın nasıl bir şekilde ilahileştirilmek istenildiğini de anlatmaktadırlar. Destan Çin kaynaklarında kayıtlıdır. Değişik söyleyişler durumunda ise de, çizgileri aynı fakat isimler üzerinde, anlatıştan doğma veya Çinlilerce yazılırken isimlerin Çince söylenmesinden meydana gelme değişikler yüzünden ayrı görünen belli üç söylenti şeklinde yazılmıştır.

Birinci söyleyiş:

Hun Ülkesinin kuzeyinde So adı verilen bir ülke vardı. Burada, Hunlarla aynı soydan olan Göktürkler otururdu. Bir gün Göktürkler So Ülkesinden ayrıldılar. Bu sırada başlarında Kağan Pu adlı bir yiğit vardı. Kağan Pu'nun on altı kardeşi bulunuyordu. On altı kardeşten birinin annesi bir kurttu.

Annesi Göktürklerce en kutsal yaratıklardan biri olarak bilinen ve böyle kabul edilen bir kurt olduğu için delikanlı, rüzgârlara ve yağmura söz geçirir, bu iki kuvveti buyruğu altında tutardı.

Bununla beraber, So Ülkesindeki yurtlarından ayrılan Göktürkler düşmanlarının baskınına uğradılar.

Bu baskında düşmanlar bütün Göktürkler'i yok ettikleri gibi on altı kardeşten sadece birisi kurtulabildi. Kurtulan delikanlı annesi kurt olan idi.

Bu delikanlının da, birisi yaz diğeri de kış ilâhının kızı olan iki karısı vardı. Baskından sonra her ikisinden ikişer oğlu oldu. Zamanla kalabalıklaşıp çoğalan halk, çocuklardan en büyüğünü kendilerine Hakan seçtiler; o zamanki adı Göktürk dilinde değildi. Hakan seçilir seçilmez Göktürkçe olmayan bu adını bıraktı ve Türk adını aldı.

Ondan sonra Türk on kadınla evlendi, bir çok çocukları oldu. içlerinden Asena adını taşıyan biri hakanlık tahtına geçince boyun adı da Aşine oldu.

İkinci söyleyiş:

Hunların bir boyu olan ve adına Aşine denilen Türk boyu Hazar Denizinin batı taraflarında yerleşmişti. Türklerin ilk atası olarak biliniyordu. Rahat ve huzur içinde otururlarken bir gün ansızın düşmanların baskınına uğradılar. Baskının sonunda kimse sağ kalmadı.

Her nasılsa küçücük bir çocuk bu baskından sağ kalmış bir köşeye sığınmıştı. Düşmanlar onu da gördüler. Fakat, cılız ve küçük bir çocuk olduğu için kimse ondan korkmadı ve ona aldırmadı. Hattâ içlerinden acıyanlar bile çıktı. Ama düşman yine de her ihtimali düşünüp, çocuğu öldürmektense kolunu bacağını kesip orada öylece bırakmayı uygun gördü; düşündükleri gibi yaptılar.

Kolunu bacağını kesip, yan ölü hâle getirdikleri çocuğu alıp bataklıkta bir sazlığa attılar; bırakıp gittiler.

O sırada, nereden çıktığı bilinmeyen bir dişi Bozkurt göründü, geldi, çocuğu emzirdi. Yaralarını yalayıp iyi etti. O günden sonra da, avlanıp getirdiği yiyeceklerle çocuğu besleyip büyüttü, gücünü kuvvetini arttırdı.

Zamanla Bozkurd'un beslediği çocuk gürbüzleşti.

Günlerden sonra bir gün, baskın yapıp Asine soyunu yok eden düşman başbuğu, kolunu bacağını keserek sazlığa attıkları çocuğun yaşadığını öğrendi. Adamlar gönderip durumu öğrenmek, sağ kaldı ise öldürtmek istedi.

Düşman başbuğunun gönderdiği asker geldiğinde, kolu bacağı kesik gencin yanında bir dişi Bozkurt gördü. Dişi Bozkurt tehlikeyi sezmişti, dişleriyle gerici yakaladığı gibi denizin öte yanına geçirdi; orada da durmayıp Altay Dağlarına doğru götürdü. Orada, her tarafı yüksek dağlarla çevrili bir yaylada bir mağaraya yerleştirdi, onunla evlendi; on oğlan doğurdu!

Mağaranın bulunduğu yayla yeşillikti; serin gür suları, meyve ağaçlan, av hayvanları vardı. Oğlanlar orada büyüdüler, orada evlendiler. Her birinden bir boy türedi. Bunlardan birinin adı da Asine boyu idi.

Asine, kardeşlerinin içinde en akıllı, en gözü pek, en yiğit olanı idi. Bu yüzden Türk Hakanı o oldu.

Soyunu unutmadı. çadırının önüne her zaman, tepesinde bir kurt başı bulunan bir tuğ dikti.

Aradan çok yıllar geçti. Aşine boyuna Asençe adlı bir başka yiğit hakan oldu. Bunun zamanında ise Aşine boyu, bulundukları yerden çıkıp daha güzel yurtlara yerleştiler.

Üçüncü söyleyiş:

Bir not halindedir. Çin devlet adamlarından Cjan-Ken'in, Milattan önce 119 yılında, Çine göre batı ülkelerinde yaptığı gezi sonunda gördüklerini ve duydukların yazıp o zamanki Çin împaratoruna sunduğu notlan arasında kayıtlıdır. Notu, Abdülkadir înan'ın, Türk Dili Araştırmalan Yıllığı (1954) ndaki Türk Destanlanna Genel bir bakış adlı yazısından olduğu gibi alıyoruz:

"Hun Ülkesinde bulunduğum zaman duydum ki Usun Hanı, Gunmo unvanını taşıyor. Gunmo'nun babası, Hunlann batısındaki bir ülkeye sahipti. Gunmo'nun babası bir savaşta Hunlar tarafından öldürüldü. Yeni doğmuş olan Gun-mo'yu kırlara attılar. Kuşlar çocuğu sineklerden koruyor; bir dişi kurt sütüyle besliyordu. Hun Hakanı buna şaştı. Bu çocuğu saydı. Onu kendi terbiyesine aldı, büyüttü. Babasının ülkesini ona geri verdi."

موج تازه ترک ستیزی در صدا و سیما

 در آخرین ساعات مرداد ماه امسال شبکه چهار سیمای جمهوری اسلامی ایران برنامه ای را با عنوان " دو قدم مانده به صبح " با مجریگری شخصی که حسین صالح علاء معرفی می شد و احتمالا از پشت کوههای بختیاری آمده و تنها چندین لغت من در آوردی فرهنگستان را یاد گرفته اجرا کرد در باره نام دریای خزر و لزوم تغییر آن، چون این نام، نام دشمن ما خزرهاست.

مجری بحث تخصصی دکتر آذرنوش نامی که اهل کرمانشاه معرفی می شد بود. البته از بس هیجان زده و خوشحال بود که به میهمانان اجازه سخن گفتن نمی داد. میهمانان :دکتر محمدرضا چیت ساز معاونت سازمان میراث فرهنگی و دکتر شهریار عدل از پژوهشگاه ملی فرانسه؟ البته ایشان در طول برنامه سر خود را بلند نکرده و همانطور سر به پایین حرف زدن اینگار که از گفتن این جملات ابا داشتند.

مجری ابتدا مرثیه در رسای دریای مازندران و اینکه ما تنها ملتی هستیم که نام دشمن خود را بر محلی گذاردیم خواند و سپس به معرفی خزرها و اینکه اینان از نژاد اورال-آلتائیک و ترک هستند و دشمن ما بحث کرد که همکاری آنان –اعزام 40000 سرباز- با روم و هرکول باعث شکست ساسانی ها شد و دیگر قامت نتوانستن که راست کردن.

بعد از این روضه خوانی دکتر هیجان زده دکتر عدل در اهمیت جغرافیایی این دریاچه بزرگ و غنی از خاویار سخن راند. و بعد چیت ساز گفت در تمام منابع عربی نامی بنام دریای خزر وجود ندارد.

پس از بحث اندکی به این نتیجه رسیدند که باید نام این دریا را به طور رسمی عوض کنند. و نام دریای مازندران به ان دهند که در منابع لاتین به آن دریای کاسپین ( همان قزوین ما ) گفته اند.

در ادامه مجری از عدل پرسید آیا در جاهای دیگری از وطن عزیزمان نیز چنین نامگذاری های غیر واقعی انجام شده و سابقه تاریخی را در نظر نگرفته اند. وی گفت بله مثلا اسم قدیم استان سمنان کومش بوده که بهتر است همان شود و یا اسم استان گرگان که هیرکان بوده و اینجا جای این سؤال از این دکتر محترم وجود دارد.

اسم قدیم استان اردبیل چی بود؟

اسم قدیم استان زنجان چی بود؟

اسم قدیم مشکین شهر چی بود؟

اسم قدیم میاندواب چی بود؟

اسم قدیم هشترود چی بود؟

اسم قدیم پیرانشهر چی بود؟

اسم قدیم گچساران چی بود؟ من می گم گچ قارا گؤل

اسم قدیم نقده چی بود؟

و صدها اسم شهرها و مناطق دیگه؟

که این استاد محترم و جغرافی دان حتی کوچکترین اشاره ای به آنان نکرد.و چه علم زیبایی؟ و این بحث درست زمانی از این شبکه علمی-فرهنگی؟! پخش شد که رئیس جمهور اسلامی ایران از جمهوری آذربایجان تازه برگشته بود.

و آری ترک ستیزی حصرات چون بیماری مسری و ایپدمی همه انان را در برگرفته و مجامع علمی کشور که باید اهل تحقیق و تفحص و انصاف باشند بجز بلغور کردن حرف یک عده ای مغرض و مجهول الهویه که تمام گذشته خود را تاریک و مجهول می یابند و نامی از خود و خاندانشان نمی یابند –به تاریخ هزارو چهار صد سال نگاه کنبید اگر نامی از اینان یافتید پس مجبور دست به دامن برهه های تاریک تاریخ شوند و اگر در برهه تاریک بودید پس این گپ هزار و چهار صد ساله چیست؟- و قضیه یک نویسنده واقع بین با اینان چون گوزن سالم و شهر بیمار است.

آردیسی...

 تركي يا آذري ؟                                                                                                                 

زبان آذري كه هيچگونه وجود خارجي ندارد اختراع جاسوس و عامل انگليسي در ايران (احمد كسروي) مي‌باشد،كسروي در مقولة‌ بنام آذري با اهداف‌ خاصي قلم‌ زده‌ ولي درب زبان‌ اقوام‌ ديگر ايران‌ چيزي ننوشته‌ و همفكران‌ او نيز از او تبعيت‌كرده‌اند چه‌ هدف‌ كسروي و پيروانش‌ فقط‌ كوبيدن‌ و نفي زبان‌ و هويت‌ تركان‌ بود و قبل‌ از كسروي هم‌ دربارة‌ آذري مطلبي نوشته‌ نشده‌،زيرا در گسترة‌ امپراطوري تركان‌ زباني بنام‌ آذري كاربرد نداشته‌ و اگر احياناً در جزيره‌هاي زباني كشورمان‌ به‌ صورت‌ منزوي جائي‌داشته‌ جائي در تاريخ‌ و ادبيات‌ ايران‌ و آذربايجان‌ نام‌ و نشاني ندارد. غرض‌ كسروي از جعل‌ لهجه‌اي بنام‌ آذري تحريف‌ تاريخ‌ وفرهنگ‌ تركان‌ بوده‌ تا بقول‌ خود «همه‌ اقوام‌، ايراني و فارس‌ شوند»! تا «وحدت‌ ملي‌» خواستة‌ رضاخان‌ حاصل‌ آيد! و خود اعتراف‌مي‌كند: «اين‌ بود خواستة‌ من‌، و در اين‌ راه‌ بود كه‌ كوشيده‌ام‌»! در حاليكه‌ با تحريم‌ يا تحقير يك‌ زبان‌ «وحدت‌ ملي‌» فراهم‌ نمي‌آيد! امادر كشورهايي از قبيل‌ كانادا، هندوستان‌، چين‌، و سوئيس‌... كه‌ داراي اقوام‌ و فرهنگ‌هاي گوناگون‌ بمانند ايران‌ هستند با ارائه‌ قوانين‌مترقي و اعلام‌ آزادي زبان‌ و مذهب‌ موجبات‌ امنيت‌ و آرامش‌ اقوام‌ را فراهم‌ مي‌آورند.

كسروي نه‌ فقط‌ مخالف‌ زبان‌ تركي بود. بلكه‌ ديگر زبان‌هاي ايراني رايج‌ را كه‌ ريشة‌ فارسي دارند نيز مردود مي‌شمارد «و بجاي‌معرفي متون‌ كافي و شرح‌ ويژگي‌هاي زباني (فونه‌تيك‌، مورفولژي ‌، گرامر و...) و مقايسة‌ آن‌ با آريائي و غيرآريائي سعي مي‌كند وجودلهجه‌ آذري را ثابت‌ كند ولي اصول‌

و روش‌ ترمينولوژي را به‌ كار نمي‌برد. از نظر زبان‌شناسي وقتي مي‌توان‌ يك‌ لهجه‌ را زبان‌ ناميد كه‌داراي ادبيات‌ و گرامر و كاربرد وسيع‌ باشد...» اما نمونه‌هاي ارائه‌ شده‌ وسيله‌ كسروي با همديگر هم‌ خواني ندارند و دو لهجه‌ واحدمانند طالشي يا خلخال‌ با هم‌ متفاوت‌اند. از طرف‌ ديگر معني آنها را نمي‌داند و حتي فارس‌ زبان‌ها هم‌ معاني متون‌ احتمالي آذري را كه‌ارائه‌ مي‌دهند نمي‌دانند تا چه‌ رسد كه‌ پشتوانه‌ زبان‌ تركي قرار گيرد.

پشتوانه‌ زبان‌ تركي زبانهاي التصاقي دولت‌ها و تمدن‌هاي سومر، ماننا، ماد، حوري اورارتو و... است‌ كه‌ سابقه‌اي هفت ‌ هزار ساله‌دارد.

اما لازمه‌ بررسي يك‌ زبان‌ يا لهجه‌ از نظر علمي و آكادميك‌ داراي شرايطي است‌ كه‌ حداقل‌ بايد پاسخ‌ سئوالات‌ زير صريحانه‌ روشن‌شود:

1- گرامر ولكسيكولوژي زبان‌ و صرف‌ و نحو آن‌!

2- تاريخ‌ رونق‌ و ادامة‌ حيات‌ آن‌ و كاربرد و قلمرو نفوذ تأثير آن‌ در زبان‌هاي ديگر

3- فولكلور زبان‌ و مسائل‌ زبان‌شناسي آن‌!

4- زبان‌ مورد ادعا با كدام‌ الفاظ‌ و كلمات‌ قبل‌ از خود آميخته‌ و زبان‌ پيش‌ از آن‌ كدام‌ است‌؟

5- آثار قديمي زبان‌ گم‌ شده‌ و ادامه‌ آثار مهم‌ آن‌ (اعم‌ از كتاب‌، داستان‌، افسانه‌،

شعر، متون‌ و... به‌ صورت‌ كافي و روشن‌ و نام‌ و نشان‌آن‌ نوشته‌ها و نام‌ آثار پايدار و موضوع‌ و ارزش‌ ادبي آنها)

6- منشأ زبان‌ گم‌ شده‌!

7- تعداد متكلمين‌ باين‌ زبان‌ در قياس‌ با كل‌ جمعيت‌ آذربايجان‌ و ايران‌!

8- تمدن‌ و سيستم‌ قبيله‌اي كساني كه‌ به‌ اين‌ زبان‌ صحبت‌ كرده‌اند!

9- نقش‌ زبان‌ آذري در ادبيات‌ زبانهاي ديگر

معني صريح‌ مراتب‌ بالا اين‌ است‌ كه‌ كسي از گرامر، قواعد، دستور زبان‌، صرف‌ و نحو زباني بنام‌ آذري اطلاعي ندارد و قواعد آن‌ راتدوين‌ نكرده‌. از تاريخ‌ رونق‌ و ادامه‌ حيات‌ آن‌ و كاربرد و قلمرو نفوذ ادعائي آن‌، فولكلور، داستان‌، افسانه‌، آثار برگزيده‌ نظم‌ و نثر يا...آن‌ اثري ملموس‌ ارائه‌ شده‌ از نقش‌ اين‌ زبان‌ (آذري‌) در ادبيات‌ فارسي و تركي و زبانهاي ديگر و زبانهاي ماقبل‌ و مابعد آن‌ چيزي دربين‌ نيست‌ و اگر واقعاً هست‌ در كجا تدريس‌ مي‌شود؟ كسي تا حال‌ آن‌ را ياد نگرفته‌ و كسي ياد نداده‌ و اگر وجود داشت‌ در هفتاد سال‌گذشته‌ بدون‌ شك‌ در دانشكده‌هاي ادبيات‌ خود دروس‌ اجباري تدريس‌ و جزو مواد درسي مؤسسات‌ عالي يا در برنامه‌ درسي‌دبيرستان‌ها قرار مي‌گرفت‌ چنانكه‌ نمي‌توان‌ منكر زبان‌ تاتي شد زيرا چنانكه‌ مسموع‌ است‌ اين‌ زبان‌ در دانشگاه‌ آزاد ابهر تدريس‌مي‌شود و لابد داراي برنامه‌ و كتاب‌ مدوّن‌ مي‌باشد. از اين‌ رو به‌ نظر مي‌رسد شوونيزم‌ فارس‌ صرفاً و فقط‌؛ هياهو و جار و جنجال‌ وتلقين‌ مي‌خواهند آن‌ را ثابت‌ كنند نه‌ بيشتر! كه‌ بايد گفت‌ در واقع‌ منزلة‌ هياهوي بسيار براي هيچ‌ است‌ به‌ اصطلاح‌ خبرش‌ هست‌ اماخودش‌ در بين‌ نيست‌.

كسروي به‌ دليل‌ نبودن‌ متون‌ متقن‌ و مطمئن‌ و ترديدآميز بودن‌ آنها جواب‌ اين‌ سئوالات‌ را نداده‌ و غير از يكي دو مورد پاسخ‌ بقيه‌روشن‌ نيست‌ و جواب‌ آنها را بقول‌ دكتر هيئت‌ گاهي به‌ صورت‌ «وهم‌ و انديشه‌» دريافته‌ و گاهي نيز تحكم‌ به‌ كار برده‌ مثلاً مي‌نويسد:«اينكه‌ مي‌گويند آذربايجان‌ از نخست‌ سرزمين‌ تركان‌ بوده‌ سودي ندارد» و يا در فقرة‌ تاريخچة‌ پيدايش‌ نام‌ آذري مي‌گويد: «.. هرچه‌خبر اين‌ گفته‌ شود نادرست‌ ولي پا است‌» و... و چنين‌ تنگ‌ حوصلگي‌ها ارزش‌ علمي رساله‌ آذري را پائين‌ مي‌آورد. و بدتر از آن‌ترديدآميز بودن‌ متون‌ ارائه‌ شده‌ مي‌باشد. در سراسر رساله‌، خود كسروي بدفعات‌ شك‌ و ترديد خود را پنهان‌ نمي‌كند چنانكه‌ در رساله‌با عبارات‌ زير بكرات‌ برخورد مي‌كنيم‌:

«... چون‌ گويندگان‌ آذري شناخته‌ نيستند، دانسته‌ نيست‌ از مردم‌ آذربايجان‌ بوده‌اند از اين‌ دو دربارة‌ شعرها نيز نتوان‌ گفت‌ كه‌ بي‌گمان‌در زبان‌ آذري است‌! و يا... برخي دو بيت‌ها كه‌ بنام‌ معالي يا كشفي ياراجي آورده‌ شده‌ گمان‌ مي‌بريم‌ بودنش‌ از «بابا» يعني باباطاهرعريان‌ درست‌ باشد... يا كوتاه‌ سخن‌ آنكه‌ ما نيز آنها را آذري مي‌پنداريم‌ اگر چه‌ بي‌گمان‌ نمي‌باشيم‌!

و يا در گفتار ششم‌ ص‌ 80 رساله‌ - «نمونه‌هايي كه‌ شايد آذري است‌!»

و يا بايد دانست‌ در اين‌ها (زبان‌ آذري‌) غلط‌هاي فراوان‌ ديده‌ مي‌شود.

و يا... اين‌ چند جمله‌ و دو بيتي بسيار اندك‌ است‌ و در خور آن‌ نمي‌باشد كه‌ آذري را بجا بشناساند!. و يا نمي‌گوئيم‌ چنين‌ است‌!،مي‌گويم‌ توان‌ پنداشت‌ چنين‌ است‌!

و يا در نمونه‌ گويش‌ خلخالي‌ها در حال‌ حيات‌ براي او فرستاده‌اند مي‌گويد: ميدان‌ داوري دربارة‌ آنها تنگ‌ است‌!»(1)

همفكران‌ كسروي نيز نتوانسته‌اند دلايلي روشن براي ادعا هاي خود ارائه نمايند چنانكه‌ جمال‌الدين‌ فقيه‌ مي‌نويسد: «اگرچه‌ تحقيق‌دربارة‌ آذري صورت‌ گرفته‌ ولي تحقيقات‌ آنان‌ بجائي نرسيده‌ كه‌ ما در تمام‌ جزئيات‌ محيط‌ و آشنا سازد.»(2)

و يا دكتر مرتضوي با استناد به‌ رسالة‌ روحي انارجاني كه‌ گويا مهمترين‌ مستند دست‌آويز آنها به‌ آذري است‌ با بيان‌ ترديد نوشته‌اند:«اين‌ رساله‌ بايد به‌ دقت‌ كامل‌ مورد بررسي قرار گيرد... و در توضيح‌ پاورقي آن‌ را به‌ منبع‌ ديگري حواله‌ مي‌دهد كه‌ در اين‌ حواله‌ نيزاديب‌ طوسي از ديگر همفكران‌ كسروي ترديد خود را پنهان‌ نمي‌كند وي گويد: «اين‌ قسمت‌ به‌ زبان‌ قديم‌ آذري نيست‌ و در اثر دخالت‌زبان‌ دومي و لغات‌ خارجي تغييراتي در آن‌ راه‌ يافته‌ است‌ و عقيده‌ دارد انتساب‌ اين‌ چهارده‌ فصل‌ (اين‌ كل‌ نوشته‌ها)

به‌ زبان‌ مردم‌تبريز (كه‌ آذري برآورده‌ كرده‌) در زمان‌ تأليف‌ رساله‌ محل‌ ترديد مي‌باشد(3)

نتيجه‌ اين‌ است‌ كه‌ متون‌ ارائه‌ شده‌ براي آذري بقدري‌ناچيز است‌ كه‌ در حكم‌ نبود آن‌ است‌ و نمي‌توان‌ دربارة‌ آنها بداوري نشست‌

آقاي غلامرضا انصاف‌ پور ترك‌ ستيز معروف‌ اعتراف‌مي‌كند. «آثار بر جاي مانده‌

از لهجه‌ آذري تشكيل‌ يك‌ كتاب‌ را مي‌دهد» كه‌ با بررسي‌هاي بعمل‌ آمده‌ حتي تشكيل‌ دفتر ده‌ برگي هم‌نمي‌دهد كه‌ آنها نيز مخدوش‌، مشكوك‌ و ترديدآميز بوده‌ و اعتبار استناد ندارند. در حاليكه‌ براي اثبات‌ وجود يك‌ لهجه‌ كه‌ به‌ قول‌ آنهاقلمرو كاربرد وسيع‌ داشته‌ تنها يك‌ دفتر و يك‌ كتاب‌ كافي نيست‌ بلكه‌ دهها و صدها اثر لازم‌ است‌، موجوديت‌ آذري را ثابت‌ كندمدعيان‌ زبان‌ آذري متون‌ قرون‌ گذشته‌ را براي يافتن‌ و بافتن‌ نمونه‌هاي آذري بهم‌ زده‌ و آنچه‌ يافته‌اند كلماتي است‌ كه‌ داراي حركه‌نبوده‌ و تلفظ‌ آنها معلوم‌ نيست‌ (بقول‌ خودشان‌).

سياح‌ فرانسوي بنام‌ شاردن‌، كه‌ مدت‌ 12 سال‌ متناوب‌ در دربار صفوي حضور داشته‌و تمام‌ حوادث‌ سياسي‌، اجتماعي و فرهنگي دربار صفوي را بدقت‌ ذكر كرده‌، خبري و اثري از زباني يا لهجه‌اي بنام‌ آذري نمي‌دهد(4)در حاليكه‌ گزارش‌ وقايع‌ از چشم‌ تيز بين‌ او بدور نمانده‌ و نمي‌توان‌ گفت‌ آذري در اين‌ زمان‌ از بين‌ رفته‌ بوده‌ زيرا بايد آثاري به‌ صورت‌كتاب‌ يا تكلم‌ مردم‌ به‌ صورت‌ دو زباني (در حال‌ تحول‌ زبان‌) برجاي مانده‌ باشد كه‌ چنين‌ نيست‌ و تاريخ‌ از اين‌ تحول‌ خبري ندارد.

زبان‌ تركي كه‌ به‌ ادعاي آنها در زمان‌ ايلخانيان‌ يا صفويه‌ به‌ ميان‌ آمده‌ (يعني كه‌ بقول‌ آنها سابقاً وجود نداشته‌) هم‌ قبل‌ از صفويه‌ و هم‌بعد از آن‌ آثار ارجمندي بر جاي گذاشته‌ است‌ كه‌ تعداد آنها صدها كتاب‌، رساله‌ و اثر علمي‌، ادبي‌، فلسفي‌، شعر، نظم‌ و نثر مي‌باشد كه‌همپاي زبان‌ فارسي در آن‌ عصر است‌ بعضي آثار ماقبلي صفوي عبارتند از: قوتاد - قوبيليك‌، حماسه‌ دده‌قورقود، نهج‌الفراديس‌، عتبة‌الحقايق‌، صحاح‌العجم‌، اوغوزنامه‌، ديوان‌ لغات‌ الترك‌ محمود كاشغري و... كه‌ طبعاً براي نوشتن‌ آنها پشتوانة‌ ادبي هزاران‌ ساله‌ لازم‌است‌ كه‌ با فرض‌ آذري بودن‌ تركان‌ نمي‌توان‌ كتابهائي خلق‌الساعه‌ نوشت‌ و اين‌ مي‌رساند تركي سابق‌تر در حق‌تر از آنست‌ كه‌ مربوط‌ به‌زبان‌ صفوي يا ايلخانيان‌ و... باشد اما جاي تعجب‌ است‌ كه‌ حداقل‌ يك‌ كتاب‌ يا ديوان‌ يا دفتر به‌ اين‌ زبان‌ موجود نيست‌.

بنابراين‌ ادعاي كسروي كه‌ مي‌گويد زبان‌ تركان‌ غزنوي و سلجوقي جايگزين‌ آذري شده‌ يا كلمات‌ فارسي را كه‌ در زبان‌ تركي هستند،بازماندة‌ آذري مي‌داند درست‌ نيست‌. زيرا آذري (فارسي‌) با تركي از نظر گرامر، نحو تركيبات‌ جملات‌، قواعد دستوري و... با هم‌ اصلاًهم‌خواني ندارند و تفاوت‌ آنها فاحش‌ است‌.

فارسي جزو زبان‌هاي تصريفي و تركي جزو زبان‌هاي التصاقي است‌ به‌ علاوه‌ از نظر ساخت‌ جمله‌ و تركيب‌ ساختمان‌ فرق‌ دارند

يكي ديگر از پيروان‌ كسروي يعني عبدالعلي كارنگ‌ بحق‌ مي‌نويسد: «آذري داراي قابليت‌ ادبي نبوده‌ و اثري ارائه‌ نكرده‌ است‌(5) كه‌مي‌رساند آذري وجود خارجي نداشته‌ و ادعاي اينكه‌ در چند روستاي آذربايجان‌ تكلم‌ مي‌شده‌ يا ارائه‌ چند متني مشكوك‌ و مبهم‌وجود آذري را ثابت‌ نمي‌كند، اما استحكام‌ زبان‌ تركي تا آنجا بود كه‌ توانست‌ زبان‌ عربي را كه‌ جزو زبانهاي با قاعده‌ و گسترة‌ دنياست‌پس‌ از حملة‌ اعراب‌ در آذربايجان‌ منزوي و مستحيل‌ كند چنانكه‌ زبان‌ عربي وارد آذربايجان‌ نشده‌ و ادامه‌ حيات‌ نداده‌ است‌.(6)

كسروي زبان‌هاي قبل‌ از آرياها را عمداً ناديده‌ مي‌انگارد و مورخين‌ آرياگراي پهلوي نيز از تاريخ‌ قبل‌ از اين‌ اقوام‌ بحثي نمي‌كنند، ازاين‌ رو تاريخ‌ ايران‌ تاريخي ناقص‌، نارسا، ابتر بوده‌ و با بينش‌ آريائي تدوين‌ و حداكثر پس‌ از آمدن‌ آرياها به‌ اين‌ سرزمين‌ (حدود900 سال‌ قبل‌ از ميلاد) را شامل‌ مي‌شود و معلوم‌ نيست‌ دولت‌ها و مدنيت‌هاي قبل‌ از مادها در كجاي تاريخ‌ و جغرافياي منطقه‌منجمد شده‌اند؟ و شكي ندارد منظور آنها مسكوت‌ گذاشتن‌ تمدن‌، تاريخ‌، فرهنگ‌ و افتخارات‌ ديرين‌ تركهاست‌ از اين‌ رو تاريخ‌ ايران‌محتاج‌ بازبيني و بازنگري است‌ تا حالت‌ علمي پيدا كند.

چنانچه‌ گفته‌ شد ورود اقوام‌ آريايي 900 سال‌ قبل‌ از ميلاد صورت‌ گرفته‌ اما حضور اقوام‌ بومي در جغرافياي آذربايجان‌ حدود3500 سال‌ قبل‌ از آرياها و حداقل‌ حدود 6500 الي 7000 سال‌ است‌ كه‌ مورد تأييد اكثر محققين‌ معتبر دنياست‌(7) و همين‌ مورخين‌زبان‌ آنهارا التصاقي يا پيوندي Agglutinative (ريشه‌ زبان‌هاي تركي امروزي‌) برآورد مي‌كنند. چنانكه‌ ديونيوس‌ پريگت‌ جغرافيا نگار وشاعر يوناني سدة‌ چهار ميلادي ترك‌ زبانان‌ را ساكن‌ اين‌ نطقه‌ مي‌داند، محمد عوفي در ذكر خلافت‌ عمربن‌ عبدالعزيز كه‌ از سال‌ 99 تا101 هجري ادامه‌ داشته‌ از قيام‌ بيست‌ هزار ترك‌ آذربايجان‌ سخن‌ مي‌گويد، بلاذري در سال‌ 240 ه.ق‌ از واليگري شخصي بنام‌ بغاي‌(ترك‌ آزادكردة‌ خليفة‌ عباس‌) كه‌ والي ارمينيه‌، آذربايجان‌ و شمشاط‌ بوده‌ و از اسكان‌ اقوام‌ خزر كه‌ ترك‌ تبار و ترك‌ زبان‌ بوده‌ و اجداديهوديان‌ امروزي به‌ شمار مي‌روند در آذربايجان‌ گزارش‌ مي‌دهد. همچنين‌ اخبار موثق‌ عبيدبن‌ شريه‌ جرهومي كه‌ شخصي معمر ومحترم‌ در دربار اموي بوده‌ در حضور معاويه‌ سخن

‌ مي گويد :آذربايجان از سرزمين‌ تركان‌ است‌ و تركان‌ در آنجا گرد آمده‌اند» و اين‌خبر را طبري و به‌ نقل‌ از او بلعمي‌، حمزة‌ اصفهاني‌، ابن‌ اثير در كتابهاي تاريخ‌ بلعمي‌، تاريخ‌ طبري‌، تاريخ‌ پيامبران‌ و الكامل‌ گزارش‌كرده‌اند كه‌ از متون‌

معتبر اسلامي به‌ شمار مي‌روند.

از ديگر محققان‌ نامي كه‌آذربايجان‌ را به‌ عنوان‌ سرزمين‌ ترك‌ زبان‌ها نام‌ مي‌برند محققاني بنام‌: ژ.اوپر، قرتيز هومئل‌، ا.م‌. محمدوف‌،ت‌. حاجي‌يف‌، گ‌.ا. مليكشويلي‌، ع‌. دميرچي‌زاده‌، تيمور پيرهاشمي‌، يامپولسكي‌، ي‌.ك‌. يوسف‌ اوف‌، يومينوس‌، وروشيل‌ گوگازيان‌ارمني‌، زكي وليدي طوفانمان‌. و دست‌ آخر محقق‌ دانشمند پروفسور دكتر زهتابي آن‌ را تصريح‌ و تأكيد كرده‌اند.

راجع‌ به‌ حضور و تاريخي تركان‌ در آذربايجان‌ و سكونت‌ آنها در اين‌ منطقه‌ نيز مورخين‌ زياد هم‌ رأي هستند گوگا زيان‌ سابقه‌حضور طوايف‌ سابير، آوار، باشقيرها را كه‌ ترك‌ زبانند تا پيش‌ از زمان‌ زندگي هرودوت‌ يوناني كه‌ در سدة‌ پنجم‌ قبل‌ از ميلاد ميزيسته‌(يعني تا 2500 سال‌ پيش‌) عقب‌ برده‌ است‌. و يا ز.يامپولسكي مي‌گويد: «ترك‌ها در اطراف‌ درياچه‌ اروميه‌ زندگي مي‌كنند و آشوريهاآنها را تورك‌، Tدrدk (يامون‌ توروك‌ به‌ معني تركهاي نيرومند) نام‌ برده‌اند(8) و در سنگ‌ نوشته‌هاي اورارتوئي هم‌ سخن‌ از ولاياتي دراراضي آذربايجان‌ رفته‌ كه‌ قومي بنام‌ توريخي در آنجا زندگي كرده‌اند (اوايل‌ هزارة‌ قبل‌ از ميلاد) و مي‌گويد توروك‌ها يا توريخي‌هاهمان‌ تركها هستند.

در ميان‌ اقوام‌ چهارده‌گانه‌ايكه‌ التصاقي زبان‌ بوده‌اند تمدن‌هاي گوتتي‌، لولوبي‌، آراتتا، ماننا، اورارتو، هوروي‌، اسكيت‌ (ايشقوزيان‌)در آذربايجان‌ تشكيل‌ دولت‌ داده‌ و ساكن‌ بوده‌ و مورخين‌ معتبر از آنها ياد نموده‌اند كه‌ رواست‌ تاريخ‌ ايران‌ بخصوص‌ تاريخ‌ تركان‌ به‌صورت‌ علمي مورد بررسي قرار گيرد و واقعيت‌هاي تاريخ‌ تركان‌ روشن‌ شود.

اصولاً شوونيزم‌ فارس‌ بايد به‌ اين‌ سئوال‌ جواب‌ دهد كه‌ زبان‌ آذري با كدام‌ سند و مدرك‌ ادعا و ثابت‌ شده‌ است‌؟ اين‌ واقعيتي است‌كه‌ يك‌ زبان‌ در محدودة‌ سيم‌ خاردار و چهارچوب‌ يك‌ منطقه‌ زندگي نمي‌كند بلكه‌ مرز جغرافيايي نمي‌شناسد چگونه‌ است‌ كه‌ اين‌زبان‌ در آذربايجان‌ رايج‌ شده‌ و در جاهاي ديگر رايج‌ نبوده‌ و ارتباط‌ آن‌ با زبانهاي ديگر چگونه‌ بود؟! اثبات‌ يك‌ پديده‌ به‌ صورت‌علمي‌، بررسي علمي و نقد علمي همه‌ جانبه‌اي لازم‌ دارد و برخورد احساس‌ با آن‌ كه‌ مثلاً اين‌ زبان‌ در چند كوره‌ده‌ وجود داشته‌(دورنگ‌)يا ذكر فقط‌ دو كلمه‌ از زني بنام‌ ماما عصمت‌ در يك‌ كتاب‌ نامشهور (دكتر مرتضوي و ارژنگي‌) يا ذكر چند شعر مشكوك‌(دكتر ترجاني زاده‌ و ديگران‌) يا دريافتن‌ «بانديشه‌ و توهم‌» (وسيله‌ كسروي‌) يا ايجاد هياهو و موچيگري وجود زباني را ثابت‌ نمي‌كندو زباني با آن‌ وسعت‌ (بادعاي شوونيست‌هاي فارس‌) نمي‌تواند به‌ صورت‌ مجرد و استاتيك‌ مورد بررسي قرار گيرد بلكه‌ زبانها درجوار هم‌ از يكديگر تأثير و تأثرات‌ دارند.

از نظر سابقه‌ و حضور و سكونت‌ نيز مردم‌ آذربايجان‌ ديرين‌تر و قديمي‌تر از فارس‌ها مي‌باشد كه‌ در كتب‌ متعدد و از جمله‌ شاهنامه‌از آنها ذكري به‌ ميان‌ آمده‌ بنابراين‌ تركان‌ در كشورمان‌ ايراني تراز هر ايراني بوده‌ و در سرنوشت‌ كشور سهيم‌ و مؤثرند بلكه‌ اين‌ اقوام‌فارس‌ است‌ كه‌ بايد برادري و ارث‌ خود را (با دعاي يكي از طرفداران‌ شوونيست‌ كسروي‌) ثابت‌ نمايند و تركان‌ حتماً احتياجي به‌اين‌ مقوله‌ ندارند.

اشتباهات‌ كسروي و طرفدارانش‌ از نظر دكتر هيئت‌ و دكتر زهتابي در مقوله‌ رسالة‌ آذري و نيز علل‌ اجتناب‌ از تلقين‌ و اطلاق‌ آذري‌بزبان‌ تركي در يك‌ كتاب‌ جداگانه‌ مورد بحث‌ و بررسي قرار گرفته‌ و به‌ دليل‌ طول‌ كلام‌ امكان‌ بحث‌ در اين‌ مقاله‌ نيست‌.

كسروي در مورد تحول‌ زبان‌ آذري تركي راه‌ خطا رفته‌ است‌ زيرا يك‌ زبان‌ با قاعده‌ و فراگير مانند تركي در عرض‌ 19 يا 20 سال‌ يا70 سال‌ متحول‌ نمي‌شود و در تاريخ‌ نيز چنين‌ شاهدي وجود ندارد.اما زبان‌ تركي سابقه‌اي بس‌ ديرين‌ دارد و محققان‌ آغاز اين‌ زبان‌را مربوط‌ به‌ عصر سومريان‌ و ايلاميان‌

و مدنيت‌هاي قبل‌ از آن‌ مي‌دانند امروزه‌ زبان‌ شناسان‌، بررسي ظاهر كلمات‌ و تشابه‌ آنها باواژه‌هاي تركي فعلي نتيجه‌ مي‌گيرند كه‌ زبان‌ آن‌ مدنيت‌ها نيز تركي بوده‌ است‌.

پاره‌اي محققين‌ علاوه‌ بر تشابه‌ ظاهر كلمات‌ با مقايسة‌ پاره‌اي خصوصيات‌ و آداب‌ رسوم‌ آن‌ تمدن‌هاي مرده‌ پي به‌ اين‌ واقعيت‌برده‌اند. بعلاوه‌ تجربه‌ 70 سالة‌ معاصر نيز گوياي عدم‌ تغيير آذري به‌ تركي است‌ چنانكه‌ رژيم‌ پهلوي با آخرين‌ روشها و متدهاي‌تدريس‌ زبان‌ فارسي همراه‌ ممنوعيت‌ تركي‌، تحقير، توهين‌ به‌ زبان‌ تركي‌، بودجة‌ كلان‌ وزارتي‌، كتابهاي رنگيني‌، تبليغات‌ و تشويق‌و... را به‌ كار گرفت‌ اما تركي به‌ فارسي تبديل‌ نشد كه‌ همان‌ سياست‌ باز هم‌ ادامه‌ دارد. هكذا فعاليت‌ مطبوعات‌، رسانه‌هاي گروهي‌،صدا و سيما مؤثر نگرديد و دليل‌ آن‌ هم‌ روشن‌ است‌ زيرا زباني كه‌ داراي گويش‌ مردمي‌، فولكلور موسيقي‌، رقص‌، نيروهاي ملي‌، آداب‌و رسوم‌ سابق‌ و فاقد، در اقصي نقاط‌ منطقه‌ در روستاها و آباديها باشد - آن‌ هم‌ بوجود زباني قاعده‌ دارد محكم‌ - از بين‌ نمي‌رود وهمين‌ ادبيات‌ مردمي است‌ كه‌ زايندة‌ اشعار استوار حيدرباباي شهريار، يا دده‌ قورقود و... است‌ كه‌ تكيه‌ گاه‌ و ستون‌ زبان‌ تركي است‌ وبرعكس‌ چنان‌ آثاري بديع‌ قانع‌ از زوال‌ زبان‌ تركي خواهند شد.

اما زبان‌ تركي در بسياري موارد رساتر از فارسي است‌ و كسروي ضمن‌ اعتراف‌ به‌ اين‌ واقعيت‌ مي‌گويذ: «زبان‌ تركي براي بيان‌پاره‌اي مفاهيم‌ رساتر از فارسي است‌» و يا مي‌گويد:(9) من‌ ايرادات‌ دستوري زبان‌ فارسي را برطرف‌ كرده‌ام‌ كه‌ باز توجه‌ ندارد كه‌يروسه‌ و روند تكميلي زبان‌ مربوط‌ به‌ تودة‌ مردم‌ است‌ نه‌ به‌ عالمان‌ دانشمندان‌ و وظيفه‌ علما بررسي زبان‌ است‌ در هر حال‌ در فقرة‌آذري رعايت‌ پاره‌اي نكات‌ بشرح‌ زير لازم‌ است‌:

1

ـ اطلاق‌ آذري به‌ زبان‌ تركي از زبان‌ حقوقي و اخلاقي و فرهنگي باعث‌ ناديده‌ گرفتن‌ واقعيت‌ وجودي اين‌ زبان‌ ديرين‌ اسلامي -ايراني بود. و موجب‌ خسارت‌ معنوي و انحراف‌ از اصالت‌ تبار و زبان‌ تركان‌ است‌.

2ـ در زبان‌ عربي كلمة‌ اَذَريّه‌ يا اَذْرَيّي يا آذر بخيّيه‌ به‌ صورت‌ صفت‌ نسبي در كتب‌ جهانگردان‌ عرب‌ بكار رفته‌ و يا به‌ صورت‌ كوتاه‌شدة‌ واژة‌ آذربايجان‌ براي زبان‌ يا مردم‌ آذربايجان‌ استعمال‌ شده‌ چنانكه‌ (صوف‌ اَذْرَلي‌) به‌ معني پشم‌ آذري را در عربي از زبان‌ خليفه‌اول‌ مسلمين‌ داريم‌ و محققين‌ زيادي نيز بر اين‌ عقيده‌اند و خود كسروي نيز در چاپ‌ اول‌ رساله‌ آنرا (آذري‌) را به‌ معني زبان‌ تركي‌گرفته‌ بود ولي در چاپ‌ دوم‌ حذف‌ كرده‌ است‌.

3ـ ابن‌ واضح‌ صاحب‌ كتاب‌ البلدان‌(10) متوفي به‌ سال‌ 284 ه.ق‌ نيز اصطلاح‌ آذري را صفت‌ نسبي براي مردم‌ و منطقه‌ و زبان‌آذربايجان‌ ذكر كرده‌ و عيناً چنين‌ آورده‌ است‌: «اهالي شهرهاي آذربايجان‌ و بلوكات‌

آن‌ امتزامي هستند از زبان‌ آذري و جاوداني سكنه‌قديم‌ شهر بَذ كه‌ اقامتگاه‌ بابك‌ بود...»

4ـ مستشرق‌ انگليسي بنام‌ «گاي لسترنج‌ guy Lestrenge در كتاب‌ سرزميني‌هاي خلافت‌ شرقي نيز اين‌ مفهوم‌ را ارائه‌ داده‌ است‌.

5ـ هيچكس‌ به‌ مانند صاحب‌ كتاب‌ نامة‌ دانشوران‌ اين‌ مطلب‌ را به‌ صراحت‌ بيان‌ نكرده‌ او مي‌گويد زبان‌ آذري لفظ‌ عربي و صفت‌نسبي براي آذربايجان‌ است‌»

6ـ عبدالعلي كارنگ‌ هم‌ شهري و هم‌ مرام‌ كسروي با عنايت‌ به‌ تاريخ‌ يعقوبي‌، آذري‌، اَذرَبي‌، آذر بيحبيه‌ و اَذَري اسم‌ منسوب‌ مي‌داندولي او نيز مانند كسروي آُري را فارسي براؤرد مي‌كند!

7- جمال‌الدين‌ فقيه‌ نيز اين‌ واژه‌ را اسم‌ منسوب‌ مي‌داند و مي‌نويسد: «... در عرف‌ هم‌ به‌ لهجة‌ تركي در آن‌ نواحي تركي آذري گفته‌شده‌ است‌.

8ـ در طول‌ تاريخ‌ زبان‌ ترك‌ها را با توجه‌ به‌ تبار و قوم‌ و محل‌ مردم‌ ترك‌ جغتايي‌، ترك‌ تاتاري‌، ترك‌ خراساني‌، ترك‌ آذري و...گفته‌اند كه‌ همان‌ اختصار آذربايجان‌ است‌ و در كتابهاي جهانگردان‌ و جغرافيدانان‌ نيز اشاره‌ شده‌ است‌.

9ـ در سند مربوط‌ بروايت‌ ابوالعلاء معرّي فيلسوف‌ نابيناي عرب‌ با شاگردش‌، غلامرضا انصاف‌پور ضمن‌ تحقير هوش‌ ابوالعلاءمي‌نويسد: «سهل‌ است‌ كه‌ ابوالعلاء زبان‌ آذري پهلوي را نمي‌فهميد حتي يكنفر خراساني و اصفهان‌ هم‌ از گفتگوي آن‌ دوكه‌ شبيه‌لري ومازندراني است‌ چيزي نمي‌فهميد كه‌ تلويحاً اعتراف‌ دارد نيم‌ زبان‌ آذري جعلي كسروي را حتي فارسي زبانان‌ هم‌ نمي‌فهميدند.

10ـ اطلاق‌ لفظ‌ آذري براي تركان‌ ايران‌ و آذربايجان‌ داراي بار سياسي است‌ و افراطيون‌ فارسي با تبديل‌ تركي به‌ آذري اهداف‌فرهنگي خاصي را تعقيب‌ مي‌كنند كه‌ موجب‌ تحريف‌ تاريخ‌ باستاني و افتخارات‌ فرهنگي و مدني تركان‌ و جعل‌ تاريخ‌ و هويت‌ و محوافتخارات‌ آنان‌ است‌.

11ـ فارسي و تركي از نظر گرامر، صرف‌ و نحو و نوشتار و گفتار تفاوت‌هاي زيادي دارند چنانكه‌ قابل‌ قياس‌ نيستند و بقولي تفاوت‌آنها مثل‌ روز و شب‌ است‌ بنابراين‌ آذري كه‌ بقول‌ كسروي ريشه‌ فارسي دارد

نمي‌تواند كوچكترين‌ مناسبتي‌، تركي داشته‌ باشد و ياپشتوانه‌ آن‌ قرار گيرد و اين‌ تلقينات‌ صرفاً براي ايجاد بحران‌ هويت‌ در آذربايجان‌ است‌ در حاليكه‌ زبان‌ تركي سابق‌تر و لاحق‌تر ازفارسي است‌ زبان‌ فارسي زباني مهاجر است‌ كه‌ از افغانستان‌ و قسمتي از ازبكستان‌ به‌ وسيله‌ امپراطوران‌ ترك‌ زبان‌ به‌ ايران‌ آمده‌ و وسيله‌ تشويق‌ همان‌ سلاطيني رايج‌ شده‌ ولي زبان‌ تركي از زمان‌ حكومتها و تمدن‌هاي التصاقي زبان‌ گوتي و للوبي‌، ماننا، اورارتو و...در آذربايجان‌ از حدود 6 الي هفت‌ هزار سال‌ برجاي مانده‌ و مهاجرت‌ اقوام‌ ترك‌ زبان‌ بعدي در منطقه‌ آنرا تثبيت‌ كرده‌ است‌.

12ـ اصطلاح‌ زبان‌ يا نيم‌ زبان‌ يا گويش‌ آذري تحفه‌ايست‌ كه‌ از سوي كسروي و افلاطيون‌ فارس‌ به‌ خاطر نفي زبان‌ تركي و جعل‌هويت‌ تركان‌ ايران‌ صورت‌ گرفته‌ و بي‌اساس‌ بودن‌ و غيرعلمي بودن‌ آن‌ از ديد پيروان‌ كسروي و حتي خود او نيز بدور نمانده‌ است‌ وچنانكه‌ گفتيم‌ داراي بار سياسي است‌ در حاليكه‌ زبان‌ تركي يك‌ زبان‌ علمي است‌ كه‌ در صدها دانشكده‌ دانشگاه‌ معتبر دنيا كاربردروزانه‌ دارد و زباني ديني و قرآني است‌ و اگر زبان‌ آذري موجوديتي داشت‌ طبعاً مي‌توانست‌ مورد تحقيق‌ و بررسي قرار گيرد و يا آثارآن‌ ارائه‌ گردد.

13ـ معمولاً زبان‌ به‌ تبار برمي‌گردد چنانكه‌ به‌ زبان‌ يك‌ عرب‌، عربي مي‌گوئيم‌ نه‌ عربستاني و به‌ زبان‌ يك‌ انگلو ساكن‌ انگليسي‌مي‌گويند نه‌ انگلستاني و... بنابراين‌ بهتر است‌ براي زبان‌ و تبار ما ترك‌ و تركي بكار رود و حتي در گفتار و نوشتار نيز مراعات‌ شود كم‌واژه‌ آذري براي ما تلقيني نگردد.

كسروي به‌ اشتباه‌ زبان‌ را معرف‌ نژاد مي‌داند كه‌ اين‌ مقولة‌ نادرست‌ حتي مورد اعتراض‌ پيروان‌ كسروي نيز هست‌. امروزه‌ نژادها براساس‌ رنگ‌هاي سياه‌ و سفيد و زرد (تركيب‌ نوع‌ اول‌ و دوم‌) مشخص‌ مي‌شود. آقاي ديباور در هفته‌ نامه‌ شمس‌ تبريز مي‌نويسند:«كساني كه‌ نژاد را براساس‌ خوصيات‌ ژنتيكي يا ظواهر فنوتيپ‌ تعريف‌ مي‌كنند در حلقه‌ اعتقادات‌ خوني - نژادي دوران‌ جاهليت‌ دورباطل‌ مي‌زنند. نژاد يك‌ افسانه‌ مبهم‌ و محصول‌ دوران‌ ناآگاه‌ بشر از علم‌ مدرن‌ ژنتيك‌ است‌.» چنانكه‌ سياه‌ پوستان‌ افريقا كه‌ انگليسي‌حرف‌ مي‌زنند امريكائي نيستند يا فرانسوي زبانهاي افريقا، تبار اروپائي و فرانسوي ندارند و...

موضوع‌ نژاد آريا كه‌ كسروي در رساله‌ از آن‌ بحث‌ مي‌كند خود و خاستگاه‌ آن‌ براساس‌ حدس‌ و گمان‌ است‌. ما در تاريخ‌ زبان‌ آريائي‌يا هند اروپائي داريم‌ ولي نژادي به‌ اين‌ نام‌ نداريم‌ و كساني مانند ماكس‌ مولر Maux Muler و شِلِه‌ كل‌ و بونسون‌ Bonson كه‌ قبلاً در محل‌ وخاستگاه‌ آرياها اظهارنظر كرده‌اند امروز قانع‌ شده‌اند كه‌ نژاد آرياي حتي براي تبخير و اظهار فضل‌ و جاهتي علمي ندارد.

زيرا ويل‌دورانت‌ معتقد است‌ مدنيت‌ از دنياي مشرق‌ زمين‌ به‌ مغرب‌ رفته‌ و اروپائيان‌ از نظر تمدن‌ پائين‌تر از شرقي‌ها بوده‌اند دنياي شرق‌همزمان‌ با قرون‌ وسطي و تاريكي و جهل‌ اروپا فيلسوفان‌ و عالماني مانند ابوعلي سينا، بيروني‌، رازي‌، ملاصدرا، مولوي و... را داشت‌كه‌ كتابهاي آنها در طول‌ جنگهاي صليبي به‌ غرب‌ منتقل‌ و مورد استفاده‌ آنها قرار گرفته‌ است‌.

كسروي‌، استناد آذري را براساس‌ پاره‌اي‌كتب‌ جغرافيائي ارمني‌ها جعل‌ كرده‌ اما متأسفانه‌ از اين‌ منابع‌ تا حد برآوردن‌ اهداف‌ خود و توجيه‌ آذري استفاده‌ كرده‌ و به‌ بيان‌ ديگراز منابع‌ دوست‌، پرداخت‌ نادرست‌ كرده‌ است‌ در حاليكه‌، صداقت‌ و امانت‌ مي‌توانست‌ حقايق‌ زبان‌ تركي‌، تاريخ‌ و گذشته‌ تركان‌ وحضور ممتد آنها در آذربايجان‌ تبيين‌ و اثبات‌ نمايد. همة‌ اين‌ منابع‌ اشاره‌ به‌ زبان‌ تركي دارد و آذري به‌ صورت‌ صفت‌ نسبي به‌ كاررفته‌ است‌

امپراطوران‌ ترك‌ زبان‌ هم‌ قصد تحمل‌ زبان‌ تركي را نداشتند و نسبت‌ به‌ زبان‌ خود بي‌اعتنا بودند به‌ قول‌ نويسنده‌اي «آنها درترويج‌ دين‌ مبين‌ اسلام‌ شمشير برگرفتند اما در مورد زبان‌ خود اختياري عمل‌ كردند»(11) بلكه‌ زبان‌ فارسي را رونق‌ دادند. گفتني است‌اگر تركان‌ سلجوقي قصد تحميل‌ تركي را داشتند چرا فقط‌ در آذربايجان‌ عمل‌ كردند و در بقيه‌ نقاط‌ امپراطوري عمل‌ نكردند و بقول‌دكتر زهتاب‌ «حتي چگونه‌ در آذربايجان‌ هم‌ اقليت‌هاي قومي حاضر (مثل‌ ارمني كُرد آشوري‌، جمهور و...» را تُرك‌ نكردند و اقليت‌هاهمچنان‌ زبان‌ و فرهنگ‌ خود را حفظ‌ موده‌اند؟!»(12)

زبان‌ تركي مربوط‌ به‌ بوميان‌ اوليه‌ منطقه‌ است‌ كه‌ از اول‌ التصاقي زبان‌ بودند ولي مهاجرين‌ بعدي با همزبانان‌ خود آميخته‌ و به‌ راحتي‌همديگر را ذيرفته‌اند. تركان‌، معتقدات‌ و فرهنگ‌ اقوام‌ ديگر كاري نداشتند ولي از اين‌ راه‌ تأثير و تأثراتي در زمان‌ هم‌ داشته‌اندشاردن‌ ضمن‌ اينكه‌ كاربرد زبان‌هاي تركي و فارسي را در عصر صفوي و قبل‌ و بعد از آن‌ موازي هم‌ ذكر مي‌كند اما مي‌نويسد: «تأثيرعربي در فارسي سهمناك‌ بوده‌ است‌!»

كسروي و همفكرانش‌ در مورد زمان‌ تركي‌، و رواج‌ آن‌ در شمالغرب‌ ايران‌ و موقعيت‌ آن‌ در آذربايجان‌ به‌ عنوان‌ هويت‌ ملي تركان‌سكوت‌ مطلق‌ دادند و حتي سعي دارند از ذكر واژه‌هاي آذربايجان‌ و ترك‌ و... پرهيز نمايند و بجاي آن‌ از كلماتي نظير مسلمانان‌ قفقازيا آذربايجان‌، زبان‌ كنوني آذربايجان‌ و آذري زبان‌هاي

ايران‌ و... يا زبان‌ ميهمان‌ استفاده‌ مي‌كنند تا چنين‌ متبادر شود كه‌ زباني بنام‌ترك‌ و تباري به‌ اين‌ عنوان‌ وجود ندارد.

در حالي كه‌ زبان‌ تركي‌غير از اينكه‌ زبان‌ ايدئولوژيك‌ است‌ در عصر جديد زباني علمي‌، فني‌، ارتباطي و تجاري و... بوده‌ و در صدهاموسسه‌ علمي و فرهنگي روزانه‌ و دهها و صدها كتاب‌ و نشريه‌ به‌ اين‌ زبان‌ منتشر مي‌شود. جاي تعجب‌ اين‌ است‌ كساني از قبيل‌محمدعلي فروغي‌، محمد قزويني‌، محيط‌ طباطبائي‌، دكتر اراني‌، ايرج‌ افشار و شيخ‌الاسلامي و... و در حال‌ حاضر دهها و صدها ازاين‌ قبيل‌ ميدانداري مبارز و مخالفت‌ با زبان‌ و هويت‌ تركها را نموده‌ و پيرو كسروي در فقره‌ لهجه‌ مجعول‌ آذري‌، بوده‌

و عالمانه‌ وآگاهانه‌ سر سفرة‌ بي‌رونق‌ آذري را نشسته‌ و وجدان‌ علمي و تاريخي خود را فداي ماهيت‌ پوچ‌ و موهوم‌ آذري ساخته‌اند در حاليكه‌خود نيز مي‌دانند آذري به‌ عنوان‌ زبان‌ تركان‌ از نظر علم‌ و منطق‌ جاي گفتگو ندارد! بگفته‌ پروفسور دكتر هشترودي‌: كسروي در پايان‌عمر از گفته‌هاي خود پشيمان‌ بود و كساني از قبيل‌ دكتر اراني نيز بعدها پي به‌ اشتباه‌ خود در مقوله‌ آذري برده‌ و از اين‌ راه‌ قيم‌برگشته‌اند زيرا آفتاب‌ واقعيت‌ هرگز در زير ابر پنهان‌ نمي‌ماند.

در پايان‌ براي پي بردن‌ به‌ لجاجت‌ و عناد شوونيزم‌ فارس‌ كه‌ براي تحريف‌ زبان‌ تركي حتي براي آن‌ ريشه‌ فارسي مي‌تراشند!نمونه‌هايي از ريشه‌ كلمات‌ ساخته‌ شده‌ براي واژه‌هاي تركي كه‌ وسيله‌ محمدرضا شعار تراشيده‌ شده‌ مي‌آوريم‌ كه‌ واقعاً جاي خنده‌ ومضحكه‌ داشته‌ و تعصب‌ كو آرياپرستان‌ را نشان‌ مي‌دهد البته‌ اين‌ مشت‌ نمونه‌اي از خروار است‌ و عجب‌ اينكه‌ كسروي در ريشه‌يابي‌لغات‌ تا اين‌ حد بي‌رويه‌ عمل‌ نكرده‌ و حداقل‌ منطق‌ خود را بيان‌ كرده‌ است‌! بقول‌ معروف‌ فاعتبروا يا اولوالابصار!!

تركي معني فارسي ريشة‌ فارسي‌

==================================

چَردَك‌ هسته‌ از ريشة‌ چرده‌ به‌ معني رنگ‌!

گوموش‌ نقره‌ از ريشه‌ گاوميش‌

اوُزَرليك‌ اسپند از ريشة‌ آذرريگ‌!!

اؤزه‌نگي ركاب‌ زين‌ در اصل‌ آويزانك‌ بوده‌ است‌!!

ته‌پيك‌ لگد در اصل‌ همان‌ ته‌ و پاي بوده‌ است‌

بيچين‌ درو (محصول‌) صيغه‌ امر از فعل‌ چيدن‌

و....

1ـ رساله‌ آذري كسروي‌

2ـ زبان‌ فارسي در آذربايجان‌ مجموعه‌ مقالات‌ به‌ كوشش‌ ايرج‌ افشار

3ـ اصطلاحات‌ فارسي در زبان‌ آذربايجان‌، نشريه‌ دانشكده‌ ادبيات‌ تبريز - هوشنگ‌ ارژنگي‌

4ـ سفرنامه‌ شاردن‌ جلد سوم‌

5- زبان‌ فارسي در آذربايجان‌ - پيشين‌

6- سلماس‌ در سير تاريخ‌ ده‌ هزار ساله‌ - توحيد ملك‌زاده‌

7- ايران‌ تورك‌لري‌نين‌ اسكي تاريخي - دكتر زهتاب‌

8ـ رجوع‌ شود به‌ مقاله‌ تفصيلي اينجانب‌ در هفته‌ نامه‌ محترم‌ شمس‌ تبريز در مورد معني و لفظ‌ ترك‌

9ـ رساله‌ آذري كسروي‌

10ـ تأليف‌ كتاب‌ بسال‌ 278 ه است‌. چاپ‌ ليدن‌ 1879 ص‌ 38 - 13.

11ـ ياشار قارايف‌، اجلاس‌ شرفخانه‌

12ـ ايران‌ تورك‌لري‌نين‌... دكتر زهتاب‌

http://www.bilimturk.blogfa.com/post-6.aspx

دوشنبه,۵ شهریور ۱۳۸۶

آزاد تبریز- در شماره 174 تیرماه 1386 مجله ” جدول گل گشت و کتیبه” با درج مقاله ای با عنوان یادنامه«5» نویسنده(محسن بهرامی بالامی) با نقل خاطرات پدر خود از یک نویسنده آذربایجانی (زریاب) قصد معرفی شخصیت ادبی و پژوهشگری وی را دارد. وی در نقل مقالات این نویسنده (زریاب) با نقل مقاله ای در مورد “نظامی گنجوی” با تاکید بر ترک نبودن نظامی هرگونه توهین و الفاظ رکیک را برای ملت ترک بر می شمرد.
ما برای آگاهی بیشتر در این باره مقاله خود نویسنده(زریاب) را در اینجا برای شما می آوریم ولی برای پیگیری دقیق این موضوع شما را به خواندن کل مقاله از مجله فوق دعوت میکنیم.

آردیسی...