|
تورک يني باخيش(تورک خالقینین بیر سوئیلنممیش سوزلری)
|
فارس ديلينده تورك سؤزلري و اوْنلارين گؤستريجيلري
دنیا آنا دیلی گونومناسبتی ایله: فارس ديلينده تورك سؤزلري و اوْنلارين گؤستريجيلري موختليف طايفا آدلاري ايله يئر كورهسينين بير چوخ حيصّهسينه حؤكمرانليق ائلهين توركلر دونيانين ان قديم ميللتلريندن بيريدير . آلتايلاردان باشلانميش شومالدا بوزلو دنيزه قدر ، جنوبدا ايسه هندوستانا قدر ،غربدن ايسه بالكانا قدر ياييلميش تورك ائتنوْسلاري دونيا مدنيتينه ان بؤيوك تأثير بوراخميش . توركلر بو گونكو ايران اؤلكهسينين ان قديم ساكينلريندن ديرلر . بوتون دونيا ديللرينده اولان سؤز خزينهلريميز بونا ان دوزگون اؤرنك اولا بيلر . هله مادلار ايرانا گلمهميش بورادا توركلر باشقا ـ باشقا ائتنوس آدليقلاري آلتيندا ياشاييرديلار . ايرانين قديم و يئني جوغرافييا سؤزلوكلرينده اولان توْپوْنيملر ( جوغرافي آدلار) بونو ثبوت ائلهيير . ان قديم ايران خاقانليغي هخامنشي ، اشكاني شاهلاري آدلاريندا كي تورك آنتروْپوْنيملري دانيلمازدير . دونيا ديلچيلري بو مودعاني تصديقلهييرلر . قديم ايران داش يازيلي عابيدهلرينده (ميخي كتيبهلر ) آوئستا و حتي شاهنامهنين متنينده يئرلشن بير چوخ تورك آدلاري ، سؤزلري ، توركيزملر واردير . بو مسئلهني حتي بئله انصافسيز فارس لئسيكوگرافلاري اؤزلريده اعتراف ائديرلر . قديم فارس لغت نامهلردن اولان فرهنگ نظام دا بئله بير قيد وار : « آميزش فارسي با تركي در همان اوايل اسلام شده است نه در اثر سلطنت مغول ، زيرا در آثار اوليه ادبيات فارسي نيز الفاظ تركي است حتي مي توان گفت آميزش تركي و فارسي خيلي قبل از اسلام واقع شده ، چه تركان قديم همسايه ايران بودند و با آن مرابطه داشتند . ايران قديم ميان ترك ها ، سامي ها ( آشوري ها ) واقع شده بود و باعث آميزش سه زبان آريايي ، سامي و تركي گرديده است » .( فرهنگ نظام ، جلد دوم ، مقدمه ) دونيا لوغت شوناسلاري و تدقيقاتچيلارينين چاليشمالاري نتيجهسينده آدينلاشديريليب كي فارس ديلينده ايگيرمي مينه ياخين تورك منشألي سؤزلر وار . ( باخين فرانسادا جامع التواريخ رشيدينين كاتئرمئر چاپينين مقدمهسينه و يا خود فرانسادا همين كيتابين بولوشه چاپينا ) ايستهينلر محمد عباسي طرفيندن ايراندا ايلك دفعه چاپ اولان برهان قاطع سؤزلويونون گيريش حيصهسينهده باخا بيلرلر . بو سؤزلردن سونرا تدقيقاتچيلاريميز اوچون فارس سؤزلوكلرينده آنا ديليميزدن فارس ديلينه كئچن كلمهلرين علامتلريني قئيد ائديريك . قيد ائتمك لازيمدير بير سيرا استثنالاري نظرده آلماساق ، سونلوقلاري آشاغيدا كي كوْمپوْنئنت ( اَك) لرله بيتن سؤزلر تورك منشألي سؤزلرديرلر . 1 ـ فارسجا تلفوظونده سونو « آق » ، « آغ » ، « آك » ، « اوْك » ايله بيتن . مثلاً : اتاق ، سراغ، الك ، يدك ، چابك و ساير سؤزلر بو سيراداندير . 2 ـ فارسجا تلفوظونده سونو « مَه // مِه » ايله بيتن سؤزلر . مثلاً : دكمه // تكمه ( دوگمه // دوكمه) ،( تؤكمه // توْكمه) ، قيمه ( قيمَه // قيمِه ) ، سرمه ( سوْرمه // سوْرمِه ) ، چكمه ، دلمه، چاتمه ، قاتمه ، چنباتمه و ... بو سيراداندير . ( عرب سؤزلري مستثنا اولاراق ) 3 ـ « اوق » ، « اوْق » ، « ايق » ، « اوْك » عنصرلري ايله بيتن سؤزلر . مثلاً : قرق ، اَغروق ، ايليق ، بولوك ، چابك // چابوك و ... 4 ـ « چي » ، « چي » عنصرلري و يا شكيلچيلريله بيتنلر . مثلاً : سورچي ، قورچي ، يورتچي ، ارابهچي ، قهوهچي ، يازيچي و ... سؤزلر . 5 ـ « ليق » ، « ليق » ، « لوق » عنصرلري بيتنلر . مثلاً : بوزلوق ، قارليق ، باشلوق ، اتاليق ، باشليغ و ... . 6 ـ « لاق » ، « لاخ » ايله بيتن سؤزلر . مثلاً : ييلاق ، قشلاق ، باتلاق . لاخ عنصرو فارس ديلينده آرتيق شكيلچي كيمي ايشلهنرك ، فارس سؤزلريله بيرليكده دوزلتمه سؤزلرين عمله گتيريلمهسينده اشتراك ائتميشدير . مثلاً : سنگلاخ ، رودلاخ ، نشيب لاخ ، سولاخ ، سوراخ ، ديولاخ و ... . 7 ـ « ماق » ، « مق » ، عنصرو ايله بيتنلر . مثلاً : چخماق ، قيماق ، تخماق و ... . 8 ـ « آر » ، « اَر » ايله بيتنلر . مثلاً : قاتار ( قطار ) ، چاپار ، آچار ، چپر ، دچار و ... . 9 ـ « اِر » ، « اوْر » ايله بيتن سؤزلر . مثلاً : قاطر ، چادر ، بهادر و ... . 10 ـ « اوْل » ، « آووْل » ايله بيتنلر . مثلاً : قراووْل ، سياول ، قرقاول و ... . 11 ـ « داش » ، « تاش » ايله بيتنلر . مثلاً : داداش ، آداش ، سرداش ، كونولتاش ، يكتاش و... . 12 ـ « غَه // غِه » ، « قَه // قِه » ، « كَه // كِه » ، « گَه // گِه » ايله بيتن سؤزلر . مثلاً : داروغه ، يرقه ( يورقَه // يورقِه ) ، اُلكه ( اوْكه ) ، الكا ( اوْلكا ) ، جلگه ( جوْلگه // جولگه ) و ... . 13 ـ « قي » ، « قو » ، « غو » ايله بيتن سؤزلر . مثلاً : قرقي ( قئرقي ) ، برقو ( بورغو ) ، يرغو ( يوْرغو ) و ... سؤزلر . 14 ـ كؤكونده يا خود قورولوشوندا « ق » و « چ » حرفي اولان آدلار ، سؤزلر، فعل لر تماميله تورك سؤزلريدير (قاچاق ، قيچي ، قاچ ، قارچ ، چاقو ) . 15 ـ كؤكونده يا قورولوشوندا « ك » و « چ » حرفلري ايشتراك ائدن سؤزلر ( كوچ ، كوچه ، كوچك ، چكول ، چاك ، چابك ، كچل و ... . 16 ـ كؤكونده ، قورولوشوندا « ق » ، « د » ، « ت » ايشتراك ائلهين سؤزلر : قاتر، قاتوق ، قرهقات ، قوروت ، آنقوت ، قتار // قطار و ... . 17 ـ « انگ » و « نگ » سؤزلري : فشنگ ، تفنگ ، كلنگ ، سنگر و ... . 18 ـ « ي » سسيله باشلايان سؤزلر اكثر حالدا تورك منشأليدير : يام ، يامچي، يونجه ،يالغ ، ياله = ( بو سؤزه « پ » پروْتئز اولاراق « پياله »شكلينيده آلميشدير ) ، يال ، يله ، يون // يان آت معناسيندا نريون و ماديون // ماديان سؤزلرينده گورمك اولار . 19 ـ قورولوشوندا « ق » و « ز » اولان سؤزلر : قاز ، قوزك ، قوزه ، قزوين ، قوز ( بو سؤز گوژ فورماسيندا فارس ديلينده ايشلنمكدهدير ) . 20 ـ « ت » ، « پ » و يا خود « چ » ، « پ » حرفلريله قورولان سؤزلرين چوخو يئنهده تورك منشأليدير : چاپار ، تپش ، تپيدن ، تپه ، توپال و ... . 21 ـ « چ » و « غ » سسلرله قورولان سؤزلر اكثر حالدا تورك منشأليدير : بوغچا // بقچه ، غنچه ، چاغ ، چوغول // چغلي و ... . قيد ائتمك لازيمدير بير سيرا تورك منشألي سؤزلرده ترجمه يولو ايله فارس ديلينه كئچميشدير . بعضي بيتگي آدلاري ، حئيوان آدلاري بو يوللا فارس ديلينه كئچميشدير . مثال اوچون : قديم تورك ديلينده اولان « دوهقوش // دوهقوشي » سؤزون « شترمرغ » فوْرماسيندا و يا خود « سيغير ديلي » = « گاو زبان » ، « پيشيك اوْتو » = « علف گربه » ... . فارس ديلينده رنگلرله باغلي بير سيرا سؤزلر ( كوْروْنئميك آدلار ) اكثر حالدا تورك ديللريندن ترجمه اولونوب ، فارس ديلينه كئچيريلميشدير .« سياهگوش » ، « سيهرود» ، « سيهچشمه» ، « مسجد كبود» ، « درياي سياه » ، «درياي سرخ» كيمي آدلار توركجه « قارا قولاق » ،« قارا چاي » ، « قارا بولاق » ، « گؤي مچيد » ، « قارا دنيز » ، « قيزيل دنيز » سؤزلرينين ترجمهسيندنتؤرنميشدير . فارس ديلينده بير او قدر تورك منشألي سؤزلر وار كي قلميميز اونو قئيد ائتمكدن عاجزدير . اوسته وئريلن اؤرنكلر دنيزدن بير اوْووجدور . گئج تدقيقاتچيلاريميز فارس « امثال و حكم » ينده گؤز دولانديرسالار گؤرجكلر علامه دهخدانين توپلاديغي مثللرين چوخو قطعييتله دئمك اولار ياريسي تورك آتالار سؤزوندن فارس ديلينه ترجمه اولونموش سؤزلردير . حسن اومود اوغلو 20/02/2006
جهنمده بيتن گول
فلكين قانلي اليندن بير آتيلميش يئره اندي،
بير فلاكت آنانين جان شيرهسيندن سودون امدي،
بوللو نيسگيل شلهسين چيگنينه آلدي.
تاي توشوندان دالي قالدي،
ساري گول مثلي سارالدي،
گونو تك باغري قارالدي،
درد اليندن زارا گلدي،
گونو گوندن قارا گلدي.
خان چوبانسيز سئله تاپشيرسين اوزون،
يوردوموزا بير سارا گلدي.
بير وفاسيز يار اليندن يارا گلمز سانا گلدي.
بير يازيق قيز، جان اليندن جانا گلمز جانا گلدي.
كئچهجكده “الموت” دامنهسيندن بورايا درمانا گلدي.
بير آدامسيز “سوري” آدلي،
الي باغلي، ديلي باغلي!
“سوري” كيمدير؟
سوري بير گولدو جهنمده بيتيبدير.
سوري بير دامجيدي گؤزدن آخاراق اوزده ايتيبدير.
سوري يول-يولچو سودور،
اَيريده يوخ، دوزده ايتيبدير.
سوري، بير مرثيهدير اوخشاياراق سؤزده ايتيبدير.
او كؤنوللرده كي ايتميشدي ازلدن،
اودو گؤزدنده ايتيبدير.
سوري بير گؤزلري باغلي،
اوزو داغلي، سؤزو داغلي،
اولوب هاردان هارا باغلي!
بوشلاييب دوغما ديارين،
اوموب البته ياريندان.
ال اوزوب هر نه واريندان.
قورخماييب، شهريميزين قيشدا آمانسيز بورانيندان،
نه قاريندان
گزير آواره تاپا،
يانديريجي دردينه چاره، تاپا بيلمير.
چوخ سئوير عشقي باشيندان آتا،
آمما آتا بيلمير.
آووا باخ، آووچي دالينجا قاچير،
آمما چاتا بيلمير.
ايش دؤنوب،
ليلي دوشوب چؤللره مجنون سوراغيندا.
شيرين الده تئشه،
داغ پارچالايير فرهاد اوتورموش اوتاغيندا.
تشنه لب قونچه گؤر جان وئري دريا قيراغيندا.
گؤزده حسرت يئريني خوشلهييب ابهام دوداغيندا.
وارليغين سون اثري آز قالير ايتسين ياناغيندا.
سانكي بير كؤزدي بورونموش كوله وارليق اوجاغيندا.
كؤزهرير پيلته كيمين ياغ توكهنيبدير چيراغيندا.
بوي آتير رنج باغيندا،
قوجالير گنج چاغيندا،
بير آدامسيز،
سوري آدلي،
الي باغلي،
ديلي باغلي!
سوري جان! اومما فلكدن،
فلكين يوخدو وفاسي،
نه قدهر يوخدو وفاسي،
او قدهر چوخدو جفاسي،
كؤهنه رقاصه كيمين،
هر كسه بير جوردي اداسي،
او آياقدان دوشهني،
ايستير آياقدان سالان اولسون.
او تالانميشلاري ايستير گونو-گوندن تالان اولسون.
او آتيلميشلاري ايستير هاميدان چوخ آتان اولسون.
او ساتيلميشلاري ايستير، قول ائدركن ساتان اولسون.
نئيلهمك قورقو بوجوردور،
فلكين نظمي ازلدن اولوب اضدادينه باغلي،
قاراسيز آغلار اولانماز،
درهسيز داغلار اولانماز،
اؤلوسوز ساغلار اولانماز.
گرهك هر بير گؤزهله، بير دانا چيركينده يارانسين،
بيري اَنسين يئره گؤيدن،
بيري عرشه اوجالانسين.
بيري چالسين ال-آياق غم دنيزينده،
بيري ساحلده سئوينج ايله دايانسين.
بيري ذلت پالازين باشه چكيب ياتسادا آنجاق،
بيرينين بختي اويانسين.
بيري قويلانسادا نعمتلره يئرسيز،
بيريده قانه بويانسين.
آي آدامسيز سوري آدلي،
ساچلاريندان دارا باغلي!
نئيلهمك ايش بئله گلميش.
چور گلنده گوله گلميش.
فلكين اَيري كمانيندا اولان اوخ،
آتيلاندا دوزه دگميش،
ديلسيزين باغريني دَلميش،
اَيري قالميش،
دوزو اگميش.
اونو خوشلار بو فلك،
ائل ساراسين سئللر آپارسين،
بولبول حسرت چكهرك،
گول ثمرين يئللر آپارسين.
قيسي چؤللرده قويوب،
ليليني محمللر آپارسين.
خسرووي شيرين ايلن ال-اله وئرسين،
فرهادين قامتين اگسين.
باخاراق چرخ زامان نئشهيه گلسين.
كئفه دولسون،
سوريلار سولسادا سولسون،
بيري باش يولسادا يولسون،
سيسقا بير اولدوز اگر اولماسا اولدوزلار ايچينده،
بو سما ظولمته باتماز.
داش آتان، كول باشي قويموش،
داشيني اؤزگهيه آتماز.
سن يئتيش سون هدفه،
اوندا فلك مقصده چاتماز،
داها افسانه ياراتماز.
سوري، اي باشي بلالي،
زامانين قانلي غزالي!
سوري بير قوشدي خزان آيري ساليبدير يوواسيندان،
ال اوزوبدور آتاسيندان،
جوجهدير حيف اولا سود گؤرمهييب اصلا آناسيندان.
او زليخا كيمي يوسف اييين آلمير لباسيندان.
بونا قانعدي تنفس ائلهيير، يار هاواسيندان.
درد وئرهن درده ساليب آمما خبر يوخ داواسيندان،
آغلاييب سيتقاياراق بهره آپارمير دوعاسيندان.
او بير آئينهدي رسّام چكيب اوستونه زنگار،
اوندا يوخ قدرت گفتار،
اوزو چركين، ديلي بيمار،
گنج وقتينده دلآزار،
گؤرهسن كيمدي خطاكار!
گؤرهسن كيمدي خطاكار!
اردبيل 10/6/1365
عاصم اردبيلي
هایانداسان؟
کولدن یانیب دولوبدو اوجاقلار هایانداسان؟
یوخ بیر گولوش سولوبدو دوداقلار هایانداسان؟
هر ایل عزیزله دیک آقاجان شعبان اون بئشین
سسلیرله پوفله شمعی اوشاقلار هایانداسان؟
هر جومعه گلمیشیک گله سن جمکران یولون
چالدی قابار یولوندا ایاقلار هایانداسان؟
سسلیر " نبی " دوزه نمیریک آنجاق اوزاقلیقا
گلسن گلر دوباره قاچاقلار هایانداسان؟
بیزده دوزه نمیریک داها آرتیق فراقینا
سیللی له آل قالیبدی یاناقلار هایانداسان؟
*****
زرتشت یاندیران آلاوین ایستیسی گئدیب
کولدن یانیب دولوبدو اوجاقلار هایانداسان؟
غلامرضا رزمی www.rezarazmi.blogfa.com
بو آدام
ساتدی یولداشینی;
ساتدی قیزیل مجمه یی یولداشی نین
قانلی کسیک باشینی ...
بو آدامین آیاقلارینا دولاشیر
قورخو,
کولگه سی کیمی...
قارانلیق بیرسو کیمی
یاشاییر بو آدام.
گونش باتینجا هرآخشام ,
داش کوچه لرده آروادینین اورتوگونه بورونه رک,
بارماقلارین اوجوندا سورونه رک,
سیزه دوغرویاخینلاشان ادور.
سیزتانیین اونو
قلبینین بوینونداسالاناراق سس له نن
ملعون زینقرووندان
و بیلین کی اونون
توکور پارچا _ پارچا جذام مرضی
روحونون اتی نی........
بو آدام بو گون آجدیر
آجدیر اما
ایتیردی بو آدامدا
قدرتلی و بویوک آجلیق بله قد سیتینی ......
آ دوستلار , بوآدام
گونش باتینجا بیر آخشام
ساتدی یولداشینی;
ساتدی قیزیل مجمه یی ده یولداشینین
قانلی کسکسک باشینی...
ناظیم حکمت
تبريزين وصفي
تبريزه جانلار فدا اولسون وفانين جاني دير
مين لر اينسان توپراقيندا جان وريب، جاناني دير
چشمه سي جوشغون سويو داشغين سا توپراغي قيزيل
هاردا بو وصفي گوروبسن كي بهشت ايمكاني دير
باغلارين دا گول چيچك بستان لاريندا ميوه لر
نعمتين بول گوستريب گويا كي جنت خواني دير
تبريزين آب و هواسي دونيادا مشهور اولوب
چاره لر واردير سويوندا درد لرين درماني دير
پيشه ور جعفر كيمين اينسان لارين جان توپراغي
سورما آزاد ليخ يولوندا كيم لري قرباني دير ؟
قهرمان لار بوي آتيپ توپراق لاريندا هر زامان
اولكه مين شوكت شاني بو ايفتيخار دستاني دير
هاردا گورموش گوزلرين تبريز كيمين شوكت لي يئر
جنتين بير گوشه سي اولماز كي جنت ثاني دير
بابك ين آدي قاليب باقي جهاندا هر زامان
ارْس باران اورمانيندا شئر لرين سلطاني دير
دنيانين دورد گوشه سين گزسن گوررسن نظمي وار
سان كي اللاهين يازيلميش اينجي لر ديواني دير
شهريارين شعري گلميش اوت ساليب شاعير لره
شعرينه جانلار فدا اولسون وفالار كاني دير
بير طرفده گورسنير ستار خاني باقير خاني
ال بير اولموش لار قيامدا ميلتين آرماني دير
سن قووپ توركو باشيندان بيز لره بهتان دئمه
فارس ميلت ده نه وارميش تورك لرين احساني دير
فارس ميلت شمشير آلتين دا اير دينين سچيپ
توركه قورقود دين گتيرميش منشا ايماني دير
گوزلرين آچ سان گوررسن تبريزي ايران تاجي
بير ايشيل اولدوز كيمين اوزگورلويون ميد اني دير
سس گلير گويدن كي مهدي سن قولاخ وئر سوزلره
آز ياشا آزاد ياشا بو اللاهين فرماني دير
Unutmarıq gözdən axan yaşları
كؤنلوم قوشو قانادلانيب اوچماسا Könlüm quşu qanadlanıb uçmasa
وطن عئشقي اوركلرده جوشماسا Vətən eşqi ürəklərdə coşmasa
پئيمانه لر دولوب – دولوب داشماسا Peymanələr dolub–dolub daşmasa
آذر اوغلو دئدييينه چاتانماز AZƏROĞLU dediyinə çatanmaz
جاني گئتسه اؤز ائليني آتانماز Canı getsə öz elini atanmaz
ائل دئدييين قوهوم قارداش يولداشدي El dediyin qohum qardaş yoldaşdı
تورك'ون ديلي ديللر ايچينده باشدي Türk'ün dili dillər içində başdı
ندن گؤره ن ائليمين گؤزو ياشدي Nədən görən elimin gözü yaşdı
اونوتماريق گؤزدن آخان ياشلاري Unutmarıq gözdən axan yaşları
ائل كسه جك خايين اولان باشلاري El kəsəcək xayın olan başları
هاردا قاليب ايگيتليك نيشانه سي Harda qalıb igitlik nişanəsi
هاردا قاليب كوراوغلو`نون نعره سي Harda qalıb KOROĞLU'nun nə'rəsi
آزربايجان سينديراجاق قفسي AZƏRBAYCAN sındıracaq qəfəsi
ائل گووه نه ر آزربايجان آدينا El güvənər AZƏRBAYCAN adına
آزادليغي سالين اونون يادينا . Azadlığı salın onun yadına
توحيد آذريون
بير آز سويوق ايدي بير آز دومانلي
دنيزين هاواسي اوشوتدو مني
آختارديم ساحيلده آياق ايزيني
تاپماديم ، آيريليق اوشوتدو مني
آرتيق چوخ گئج ايدي گون ده باتيردي
قاييق لار ساحيلده قوما باتيردي
تك ايديم ، كؤنلومده بير قيز ياتيردي
سنسيزليك خيالي اوشوتدو مني
آه ! ايندي هارداسان ، هارداسان گولوم ؟
آغزيمدا اود اولوب آليشير ديليم
چتين دير آيريليق ،آسان دير اؤلوم
سندن بوش قوجاغيم اوشوتدو مني
بير آز گون باتان ايدي بير آز جان يانان
يالانميش او سؤزلر ، يالانميش يالان
او گئتدي اوره ييم اولدو دا تالان
دنيزين يئللري اوشوتدو مني
دنيزين سسينه هاي وئرديم او آن
اؤزومو سولارا پای وئرديم او آن
جان وئرديم ، پای وئرديم ، هاي وئرديم او آن
دنيزين سولاري اوشوتدو مني
بابک قوجااوغلو
آغلا
بوتون اومودلری قیر ،
بوتون تئللری سیندیر .
بوتون ایشیقلاری سؤندور ،
بوتون یوللاری باغلا ،
سونرا حئیف سنه ، دی ،
یالانچی گؤز یاشیلا
آغلا ، اوستومده ، آغلا.
زلیم خان یعقوب
بير نغمه اوخودوم ترجمان اولدو
دانيشدي درديمي ائل آراسيندا
بير نغمه اوخودوم بولوت تك دولدو
ك ؤ رلدي دوداقلار ديل آراسيندا
آغلايا بيلميرم گوله بيلميرم
هيجران چوخ چكه جك هله بيلميرم
حسرتي انگلره بوله بيلميرم
گون گئچير آي ايله ائل آراسيندا
من بير حيات ايديم ائللي اوبالي
من بير سئوگي ايديم عهده وفالي
من بير كارايديم هايلي هارايلي
سيم قالميش بسم الله زيل آراسيندا
نه اولا سئوينجدن آغلايا گوزوم
نه اولا داغلاردا عكس ائده سسيم
باهار ياغيشينا گيره تبريزيم
يويونسون عمانلار سئل آراسيندا
مدينه گولگون