آندو آند ایچمک معنا باخیمیندان بیر سوزده و یابیر دانیشیقدا بیرسینی ایناندیرماق و سوزون دوغری اولدوقونا تاکیید ائدمک اوچون دئیلن سوزلردیرلر کی فولکلور ساحسینین اسکی قوللاریندان سایلیر.” آند”ایتومولوژی باخیمدان قان قاردشلیقی آنلامیندا موغولجاداکی “آندا”سوزوندن تورنیبدیر. اسکی تورک و موغول گلنگی اویغون اولاراق آیری- آیری قبیله لردن اولان ،ارکک و دلی قانلیلار ؛دوست و قاردش اولماق اوچون بیلک دامارلارین کسیب آخان قانی بیر قابا توکوب ؛سوتیله کی “قامیز” اولمالیدی یاری- یاریه ایچرمیشلر.بوندان سونرا قاردش سایلیردیلار.”آند ایچمک “سوزوده بوسوزدن گلمکددیر.تورک بویلاری سونرالار تکجه آند ایچمک تورنیندن سونرا “قامیز”ایچرمیشلر نه قان!(قامیز=آت سوتی) عرب دیلیندن آلنمیش “یمین”و “قسم “و”اقرار”سوزلریده تورک توپلوملارنین آراسیندا یایقین اولاراقدا بیر چوخ یئرده ایشلنمکده دیر.

تورک دیللرینده “آند “،آنت”،”آت” سوزجوکلریده بیر آنلام داشیماقدادیر. (and,ant,at)

تورکلرآراسیندا آند چوخ اونملی و دیرلی بیر ایلقار سایلیر کی بیر چوخ تورنله کئچیریلمکددیر،دئمک اولار بو تورنلرین چوخ اسکی گئچمیشه دایانماقدادیرلار.

اسکی تورکلرین خاقانلارنین وبویوکلرینین آراسیندا قان قاردشلیقی ودوولت یونتجیلیگینه سئچیلمسیده بیر باشقا تورنله اولارمیش کی قان سئچجکلری کیشی بیر دری اوستونده اورتولوب ؛دیگر بوی بیگلری ،بو درینین کنارلاریندان توتوب اونی دوققور دفعه قالدیریب ائندیرلر.سونرا بویونلارنا “ایپک” دن بیر باغ باغلاییب ،دوولت ایشلرینی دوغری یاپاجاقلارینا “آند “وئرلر.دئملیک کی بو تورنین ایزلرینی حلده بیر پارا “تورک علویلر”"اقرار”دئیلن تورنلرینده گورمک ممکوندور.(تورکیه ده)اگرچه بیر آز فرق واردیراودا بئلدیر کی دری اوستونده اوتوران “اندی”الان و دریدن یاپیشانلار اند وئرنلر اولارلار.بوتورنین سونوندا دا بیر سولی ایچگی ایچیلمکده دیر.اورنک اولاراق اسکی تورکلرده “قامیز”و “تاحتاچی علویلر” اراسیندا “دم”ایله”دولی”دئیلن ایچملیلر ایچیلر.(dem/dolu)

اوزبک تورکلری دائمی و عمور بویی قارداشلیق قورماق اوچون آند ایچمک تورنی کئچیرلر.دئمک گرکیر کی آند ایچمک چوخ جدی و اونملی اولدوقی اوچون یئتیشکینلر آراسیندا خلقه یئمک ایکرام اولدوقدان سونرا بیر بویوک تورن یاپیلار و عمور بویی سورجک بو آرخاداشلیقلاردا ،خیانت اصلا عفو ائدیلممکددیر.آند مراسیمینده طرفلر بیر – بیرلرینه هدیه لر وئررک اند ایجنلر دئیلرکی”سویلنن سوز آتیلان اوخ کیمیدیر”.آند ایچمک آللاه آدیله و قران اوخوناراق باشلاییب قوران اوپولوب آنا ،اوشاقلارین آدلاری دئیلرو آند ایچیلر. بو آند ایچمک اوزبکلرده بویوکلرین توربلرینین اونونده یاپیلار،(خوجه احمد یسویتوربسی،بهاالدین نقش بندیه توربسی،امیر تیمور بیگ توربسی)

“دیوان لغات التورک “ده “اَند”شکلینده گلیب و “اَندق” اند ایچمک انلامیندادی.بو کیتابدا بیر چوخ اورنک آنددا واردیر کی اونلاردان :”بو گوگ گیرسین ،قیزیل چیقسین”کیمی اورنک وئرمک اولار.

دده قورقوت کیتابینداکی آندلاری کیشیسل و توپلومسال آندلارآراسیندا یئر وئرمک اولار.

آندلار اسکیدن بیر قودسال قبول ائدیلدیکلرینه گوره ،آند پوزان نفرت ائدیلمیش و اونی یالانچی کیشی سایلماقدیدی. بو اوزدن آندلار بیر چوخ یئرده ناموس و شرف ایله ائشیت سایلماقدادیر.آند بوزماق تورکلرده چوخ پیس اولدوقی اوچون آند پوزانا دئیلر کی:”سنی آند وورسون”.بو آرادا یالان یئره و بوش یئره آند ایچمک ده چوخ پیس سایلماقدادیر.

دیلیمیزده بوتون آندلارین بیرتاریخی و ایتومونولوژیسی و کوک صاحیب اولدوقلاری بلیدیر.بو فولکلور دالی تورکلرین تاریخی مرحله لرینده ،حیاتلارینی ،اخلاق و تفکورلرینی بیرطرزگوسترگسیدیر.یوز ایللربویونجا ایشیق ساچان بو توکنیلمز خزینه هر بیرینده بیر دونمین سیرلارلا دولی ثروتیدیر.

زنگین و توکنیلمزتورک فولکلوروندا آندلاراینسانین بو گونه قدر ایدراک ائتدمدیگی تصویرلرله ایگیلی اولاراک میدانا چیخمیشدیر.تانری ،اینسان،گونش،آی ،اود ،سو،گوی،توپراق،و سایره قودسال وارلیقلاری قبول ائتمیش و اونلارا آند ایچمیشدیر.

تورکلر ایسلام دینینه گیردیکدن سونرادا بیر چوخ اسیلامدا قودسال و موقدس قبول ائدیلن اینسانلارا و بویوکلره آندلاردا یارانمیشدیر.بیر چوخ تورک مسلمان اولدوقی اوچون آندی چوخ اونملی و قودسال سایلار ،حتا بو آرادا بیر چوخ دینی آماجیله یاپیلان آند ایچمک تورنلری ائله جه سایلار کی بیرسی آند وئرن زمان سانکی تانری قارشیسیندا اوتوروب و یوجه تانرییه آند و یمین ائدرمیش کیمی سالیلار.کئچمیشده بیر چوخ محکمده شاهدلریالان دئممک اوچون قرانا ال باسیب یالان دئممگه آند ایچرمیشلر بو ایشی بوتون محکمه بویی سوردورمک اوچون بیر کوینک گئیلرمیش کی اوستونده باشا-باش قران یازلمیشیدی.بو کوینگی گئین کیشی قرانین وئرماسیندان قورخوسوندان داها یالان سوز دئمییب دوغری و گوردوکلری ایشلری محکمه لرده دیله گتیررمیش.

اینسان تصورلری دگیشدیکجه یئنی آندلار میدانا چیخمیش بونلارین ایچینده “آنا”؛”بابا”؛قاردش”؛”باجی”؛”ائولاد”وبونلارا بنزه ریاخین و دیرلی اولان “آرخاداشلار”،”ناموسا”؛”شرف” ،”کیشیلیگه”آد آپارماق اولار .

تورک فولکلوروندا اونملی بیر یئری اولان “اود”و “اوجاق “دا چوخ اسکی دونملردن بری قودسال و تورکلرینان اونملی یارادلیشلاریندان سایلدیگی اوچون باشقا بیر آند ایچمک ساحسی یارادمیشدیر. “اود”تورکلرین آراسیندا تمیزلیک و پاکلیق و ایسدیلیق و ایشقین گوسترگسی اولدوقی اوچون دیرلی و اونملیدیر.

تورکلرین آراسیندا بیر چوخ دیرلی و اونملی سایلان برکتلرو یئیچکلرده آند ایچیلیر.

آشاغیدا گلن و توپلانان آندیلار بیر چوخ تورک میلتلرینین آراسیندا اولان و ایشلنین آندایچمک سوزلریدیلر کی اونلاری دئیلن شلیکلرینده گتیرمگه چالیشمیام.اونلاری بیر نئچه قولدا آیرماق اولار؛1)دینی و مذهبی آندلار2)عائله آندلاری3)دوغال و یاشایشدا اونملی اولان نسنه لره آند4)کیشیسل وتوپلومسال آندلار

1)دینی و مذهبی آندلار

 آللاها آند اولسون!

 واللاه!

 آللاهین ائوینه آند اولسون!

 پیره آند اولسون!

 دینیمه آند اولسون!

 ایمانیما آند اولسون!

 قیبله حاققی!

 بو قیبله یه آند اولسون!

 قیبله ام یئله دی ،گوی بئله اولسون!

 سن بیل اللاه!

 آند اولسون قیرمیزی گوز ابیلفضله!(ابوالفضل)

 آند اولا ابوالفضلین دوشن قولارینا!

 مسجید حاققی!

 آند اولا حسینین ناحاق توکولن قانینا!

 آند اولا قریب ایمام ریضایا!

 خانیم ایمام زادیه آند اولسون!

 فاطمه ای زهرایا آند اولسون!

 گئتدیگیم بیته آند اولسون!

 جدیمه آند اولسون!

 حضرت عباسه آند السون!

 ابوالفضل آند اولسون!

 آدین علی یه آند اولسون!

 آللاه منیم قنیمیم السون!

 قورانا آند اولسون!

 او گویده کی آللاها آند السون!

 سلمانا آنداولسون!

 قوران مجیده آند اولسون!

 ایماما آند اولسون!

 کیتاب حاققی!

 آدینا آند اولسون!(بیریسینین آدی امام آدی اولموش اولسا)

 اوخودوقوم کیتابا آند اولسون!

 قوران بئلیمدن وورسون!

 قوران چارپسین!

 اون ایکی ایماما آند اولسون!

2)عائله آندلاری

 بالام جانی!

 بالام اولموشی!

 ایکی بالاما آند اولسون!

 قارداشلیغا آند اولسون!

 باجیلیغا آند اولسون!

 دوستلوغوا آند اولسون!

 ناموسوما آند اولسون!

 قریب قارداشمین عزیز جانینا آند السون!

 بو اؤلسون!

 اولومی گورسن!

 اولومی اوپسن!

 من اولوم!

 اوزوم اولوم!

 سن اولسن!

 آنام جانی!

 خالامین گوری حاققی!

 آتا-آنام جانینا آند اولسون!

 آنامین سودونه آند اولسون!

 ایستدیگین جانا آند السون!

 بالالاریم اولموشونه آند اولسون!

3)دوغال و یاشایشدا اونملی اولانلار

 ایشیغا آند اولسون!

 شاهی چیراغا آند اولسون!

 چیراغا آند اولسون!

 چیراغ حاققی!

 ایشیغا باخان گوزلریم ،کور اولسون!

 چیراغ قَنیمیم اولسون!

 ایشیق حاققی!

 ایشیقا کور باخیم!

 گوی حاققی!(گوگ)

 یئر حاققی!

 یول حاققی!

 بو چیراغ گوزومی توتسون!

 سویا آند اولسون!

 آللاهینم اوجاقی حاققی!

 آب روانا آند اولسون!

 آخان سویا آند اولسون!

 گون حاققی!

 قلمینه آند اولسون!

 بو گونه آند اولسون!

 بو گونون صاحیبینه آند اولسون!

 گونشین ایشیغینا آند اولسون!

 اود حاققی!

 اوجاق حاققی!

 دده م اوجاقینا آنداولسون!

 اوجاغا آند اولسون!

 ایشیغا آند اولسون!

 گونش سنه قنیم اولسون!

 توپراق حاققی!

 یئر حاققی!

 آخشاما چیخمایم یالان دئسم!

 بو گونشه کور باخام!

 توپراقا اوز قویوم یالانیم اولسا!

 قند کیمی گوزوم آغارسین!

 قند کیمی گوزومون گیله سی آغارسین!

 بو چورک حاققی!

 بو برکته آند اولسون!

 یئدیگیم دوز چورگه آند اولسون!

 دوز چورگه آند اولسون!

 بو نعمت قنیمیم اولسون!

 نان کور اولوم!

 اکمک کور ائدسین!(چورک توتسون)

4)کیشیسل و توپلومسال آندلار

 حق سلاما آند اولسون!

 کیشی لیگه آند اولسون!

 حقیقه ته آند اولسون!

 بی شرفم اگر…!

 آدین آدلارا قویولسون!

 آغ بیرچگیمه آند اولسون!

 ائویم ائشگیم حاققی!

 جانیم اوچون!

 یالان دئسه م ،حلالیم حرام اولسون!

 اینانجینا آند السون!

 آبریما آند السون!

 یالان دئسه م ،بال وپریم قیریلسین!

 ناموسوما آند اولسون!

 اصقر قاچاقی اولوم!

 جیگریمین جانی حاققی!

 یالانیم اولسا قولوم قلم اولسون یا قوروسون!

 توپوقوم یئره دیسین!

 مرد باشیجا!

 باشینا آند اولسون!

 دوستلوقا آند اولسون!

 باشین اوچون!

 ایت کیمی قه بریم!(اوٌلؤم)

 چوللره دوشوم!

 اوخوما اوخلانیم!

 قیلینجیملا دوغرانیم!

فارس جبهه میللیچیلری و ایران ممالیکی محروسه سینده میللیتلر مسئله سی!

کئچمیش یازیلاریمیزدا حزب نژادپرست جبهه میللی آدلی تشکیلاتی حزب پان ایرانیست، حزب میللت، حزب مشروطه و باشقا فارس تشکیلاتلاری کیمی ایران آدی آلتیندا یالنیز فارس دیل و مدنیتینی یاشاتماق و باشقا دیل و مدنیتلری زامان کئچیدی ایله یوخلوغا محکوم ائتدیکلرینه داییر معلومات وئرمیشدیک. بولارا باخمایاراق تیریبون سایتینا زنگان بیلیک یوردوندان گؤندریلن قیسسا یازیدا بیر کینایه اولاراق حزب نژاد پرست جبهه میللی عوضوو اولان کوروش زعیم جنابلاری نی ایران ممالیکی محروسه سی اوچون بیر فئدرال سیستیمی قبول ائتدیگینی و بونا قارشین بیز شاهچی و سلطنتچیلر ایله فارس نژاد پرستی اولان حزب جبهه میللینین ایران ممالیکی محروسه سینده فارس اولمایان میللتلری آلداتماق اوچون گیزلی پروقراملار حاضیرلادیقلارینی و حتی شاهچیلار دا فئدرال مووضوعسونو چئینمگه باشلامیشلار دئیه معلومات وئرمیشدیک. ایندی ایسه کوروش زعیم جنابلارینین نه قدر دئموکرات و فئدرالچی اولدوغونواونون اؤز یازیلاریندان یولا چیخاراق بیرلیکده گؤزدن کئچیرک، اوخویوروق: » از هنگامی كه جنبش چپ، تحت نفوذ يا هدايت شوروی سابق، در ايران آغاز شد، واژه مليت غالبا بجای قوميت بكار برده شد. تفاوت اين دو واژه برای بسياری از مردم كه نوشته‌های نويسنده‌های مختلف را می‌خوانند كم كم كمرنگ شده و بنابراين بصورت ابزار مناسبی برای تبليغات دشمنان يكپارچگی كشور و تحريكات تجزيه طلبی درآمده است.«

یوخاریدا گؤروندوگو کیمی ایران ممالیکی محروسه سی اوزره بیر بیرلرینی سوللاماغا(بیر بیرلریندن سیبقت آلماغا)  چالیشان فارس تشکیلاتلارینین دا بیر بیرلرینه قارشین موناسیبتی اؤز تأثیرینی کوروش زعیم جنابلارینین ایفاده لرینده اورتایا قویموش گؤرونور. دئمک میللت واژه سینین یئرینه سولچولارین خالق ایفاده سی ایشلتدیکلرینی  بیز ده بیلیریک. بو یالنیز فارس ادبیاتیندا دگیل تورکیه ادبیاتیندا دا اؤزونو قاباریق گؤستریر. تورکیه ده ساغ کسیم «میللت و اولوس» کلمه لرینی ،  سول کسیم ایسه «حالق و اولوس» کلمه لرینی «میللت» آنلامیندا ایشلدرلر. ایران سول کسیمی نین کئچمیش باشچیلاری نین بیر چوخو آذربایجانلیلار اولدوغو اوچون اونلار  فارس دیل و مدنیتینین کناریندا کئچمیش سوویتلر بیرلیگینده کی کیمی اؤز دیل و مدنیتلرینه ده ذهنی باخیمدان گله جکده بیر کیچیک یئرلر آییرمیشدیلار دئمه لیییک. بوندان یانا ملت ایران(ایران میللتی) ایفاده سینین قیراغیندا» خلقهای ایران« (ایران میللتلری) ایفاده سینی ده کئچمیشده ائشیدیلیردی. آنجاق زامان کئچیدی ایله سوویئتلر بیرلیگینده سولچولوغون شکسته اوغراماسی و ازیلمیش میللتلرجه سوسیالیسم و کومونیسم ایدئولوژیلرینین موددان دوشمه سی فارس سولچو جریانلارینی اؤز قابیقلارینا گئری اوتورداراق ایران میللتی مسئله سی و ایران اوزره دئموکراسی ویا دیکتاتورلوق مسئله لرینی -ایران ممالیکی محروسه سی تک ائتنیکلی (یالنیز بیر دیل و مدنیتلی) جامعه کیمی - قاباریق شکیلده گؤستریلمه گه و ایراندا میللتلر مسئله سینی سولچولار ایچریسینده ده باشقا ساغ (حزب جبهه میللی، حزب میللت، حزب پان ایرانیست، حزب نهضت آزادی، سازمان مجاهیدین و ساییره)  فارس تشکیلاتلاری کیمی گؤزدن قیراغا بوراخماغا یول آچدی. بوگون بابک امیر خسرویلر(اؤزو آذربایجانلی و سولچولوق ایددعاسیندا اولماسینا باخمایاراق) ایران ممالیکی محروسه سینده میللتلر مسئله سینده پرویز ورجاوند و کوروش زعیملردن فارس شوونیستی باخیمیندان هئچ ده فرقلنمیرلر. اونلار اوچون ده ایران کلمه سی فارس دیل و مدنیتی ایله برابردیر. بابک امیر خسروی ایندی ده قوزی آذربایجان جومهوریتنی فارس شوونیستلری دیلی ایله > آران < دئیه ایفاده ائدیر. کووروش زعیم جنابلارینین «خالق» و «میللت» ایفاده سینه یوکلنمه گی میللیتلر مووضوعسونا آیدینلیق گتیرمک دگیل، بو حضراتلار اوچون بولانیق سودان بالیق توتماق،  باشقا دیل و مدنیتدن اولان توپلوملاری فارس دیل و مدنیتی ایله عینیلشدیررک ایران ممالیکی محروسه سینده کی میللیتلر مسئله سینه فارس ساغ و سول فیکیرلرینین یوکلنمه سینی، میللت و میللیتلر مسئله سینی دارتیشما مادان قیراغا قویدورماغا چالیشیرلار دئسک،  یانیلمامیشیق. گئنه ده اوخویوروق: »ملت به مردمی گفته می‌شود كه در درون مرزهای سياسی يك كشور مستقل زندگی می‌كنند و دارای زبان مشترك، فرهنگ مشترك، حكومت مشترك و قانون اساسی مشترك هستند. مليت همه ما كه در كشور ايران زندگی می‌كنيم، مليت ايرانی است. ... اعضای يك قوم در نژاد و زبان و آيين‌های اجتماعی و حتا پوشاك مشترك هستند، مانند گيلك‌ها، بلوچ‌ها، تركمن‌ها و غيره. ولی مليت همه آنها ايرانی است و زبان مشترك همه فارسی.«

اوسته گؤروندوگو کیمی بو تمامیتچی گؤروش، فارس اولمایان دیل و مدنیتلری عینیلشدیرمکدن باشقا هئچ نه دگیل. بیلیندیگی کیمی فارس دیلینی رسمی دیل ائتمک اوچون میللتلر آراسی رئفرادوم کئچیریلمه میش. کئچمیش ساوادسیزلیق دونیاسیندا دیوان دیلی اولان فارسجا رضا میرپنجین قانلی چکمه لری واسیطه سی ایله معاریفلیک زمانیندا(1925) ایران ممالیکی محروسه سینده کی فارس اولمایان میللتلره یوکلنمیشدیر. بو دیل اینسانلار آراسیندا بیر آنلاشما وسیله سی اولدوغو مقامینی آشاراق بیر قاتیل کیمی باشقا دیل و مدنیتلرین وارلیغینا تجاووز ائتمکده دیر. دئمک فارس دیلی ایران ممالیکی محروسه سینده بیر موشتریک دیل دگیل، بیر قاتیل رولونو اویناماقدادیر. گئنه ده اوخویوروق:

» دركشورهايی كه دارای حكومت دموكراسی هستند، قوم‌ها بصورت تفكيك ناپذير دركنارهم زندگی ميكنند و نسبت به تبليغات قومی تحريك پذير نيستند، زيرا احساس می‌كنند كه جزو لاينفك كشور متبوع خود هستند و حقوقشان با حقوق همه اتباع ديگر برابراست و دارای فرصتهای برابر هستند. ولی در كشورهايی كه استبدادی هستند، در آنها حقوق مردم توسط حكومت رعايت نمی‌شود و يا سياست و اقتصاد در راستای تعالی و رفاه و آسايش مردم نيست، حتی هنگاميكه اين مسائل بطور مساوی شامل همه آحاد ملت شود، قوميت‌ها نسبت به تبليغات سوء بدخواهان تحريك پذير می‌شوند، زيرا برای بهبود زندگی خود و رهايی از يك حكومت مستبد، بی لياقت يا فاسد، به دنبال وجه تفاوت ميان خود و بقيه ملت می‌گردند. در اين مواقع است كه بخشی از مردم كه به علت زبان مادری يا آيين‌های محلی خود را متفاوت از كل می‌بينند، مستعد تبليغات وتوطئه‌های بيگانگان كه برای ضربه زدن به دولت مركزی آن ملت طراحی شده ميشوند.«

بو حزب نژاد پرست جبهه میللی نین ایران جوهمور باشقانی خاتمیه یازدیغی و اوسته کی ایفاده لری گؤز اؤنونه آلدیقدا >دووشانا دئییر قاچ، ایته دئییر توت<  مسئله سی تیکرارلانمیش اولور. دئمک بیریاندان ایسلام جومهوریتی حوکومتینه فارس اولمایان میللتلره دیققت یئتیریلمه و میللی ظولمو یوموشاتمالارینا قارشین اویاری (هوشیارلیق) وئریلیر، باشقا یاندان ایسلام جومهوریسی حاکیمیتینی دیکتاتورلوقدا گوناهلاندیراراق میللیتلر مسئله سینی فقط دیکتاتورلوق ایله ایضاح ائده رک میللتلری اؤز حاقلی مباریزه یوللاریندان آزدیرماغا چالیشیر. دئمک فارس جبهه میللیچیلرینین فارس حاکیمیتینه ایطمینان سوپاپی کیمی موخالیف گؤروندوکلری اونلارین دئموکرات اولدوغونا دلالت ائتمز. گئنه ده اوخویوروق:

»  در طی قرن گذشته، بعلت اينكه دولتهای استبدادی فاسد و بی كفايت داشته ايم و نيز دولتهای جديدی در پيرامون كشور ما بوجودآمدند كه بدنبال كسب هويت ملی برای خود بودند، قوميت‌های ما، (اگر بتوان پس از هزاران سال آنها را از هم تشخيص داد)، حتی آنها كه از اركان اصلی مليت ما هستند، بعلت اينكه هدف تبليغات كاذب وتحريك آميز ومستمر بيگانگان كه چشم طمع به خاك كشور ما داشته اند شده اند، تاحدودی آسيب پذير شده اند. درشمالغرب و جنوب غربی ايران ما سه نقطه تحريك پذير داريم كه در طی تاريخ معاصر ما هميشه زير بمباران تبليغات واطلاعات كاذب قرارگرفته اند. ازآنجا كه حكومت مركزی بطوركلی هيچگاه جاذبه ای نداشته و ندارد، و بويژه در طی ربع قرن گذشته تبليغات فرهنگی حكومت مركزی هم بيشتر اثر دافعه داشته، اگر ميهن دوستی و احساس تعلق شديد و كهن مردم به مليت ايرانی نبود، تا كنون طعمه كشورهای همسايه می‌شدند. اين توطئه‌ها از زمان امپراتوری عثمانی آغاز شد، سپس شوروی سابق آنرا پی گرفت و اكنون به تركيه و جمهوری آذربايجان به ارث رسيده است. در جنوب غرب هم موقعييتی مشابه داريم كه در آن برخی همسايگان عرب دخالت می‌كنند.«

اوسته گؤروندوگو کیمی کوروش زعیم - دئمک ایسته مزسه ده-  دولاییلی اولاراق پان ایرانیستلیگی گوللندیرمه گه و چیچکلندیرمه گه چلیشیر. بئله لیکله بیر یاندان بیر عومورحزب نژادپرست جبهه میللی و یانچیلاری آذربایجانلار و عربلرین میللی شوعورلارینی ایرانیت ایفاده لری ایله تاپداماغا و کوردلره ده سیز اصیل ایرانلی سینیز دئمه گه (بیلیندیگی کیمی میللی مسئله ده کوردلرین فارس حاکیمیتی ایله داها آرتیق چتینلیکلری وار)، باشقا یاندان میللی حرکتی خاریجی عامیللره نیسبت وئره ریک دئیه قورخوتماغا چالیشیرلار. گئنه ده اوخویوروق:

»عثمانی پس از اينكه ازتصرف ايران با زور نااميد شد، به تبليغات نژادی متوسل شد وخود را مامن "ترك زبانان" معرفی كرد. مزدوران عثمانی می‌نوشتند و تبليغ می‌كردند كه مردم آذربايجان از تبار مغول‌ها و تركستانی‌ها، همنژاد ديگر قومهای زرد مانند تاتارها، تركمن‌ها، اسكيموها و اغوزها هستند. تعداد زيادی نوشته و كتاب به دستور دولت عثمانی نوشته شد كه در آن سرچشمه قومی مردم آذربايجان را آلتاييك و ترك زبان وانمود كنند.«

اوسته گؤروندوگو کیمی عثمانلی ائمپراتورلوغوندا اومتچیلیک یئرینه تورک میللتچیلیگینی وبئله لیکله اؤز کئچمیش تاریخی و مدنی ایلیشگیلرینی (باغلارینی) عثمانلی ممالیکی محروسه سینین شرقینده و حتی اورتا آسیادا آختاران عثمانلی ائمپریاسینداکی گنج تورکلر ایله آذربایجان و قافقازلاردا تاریخ بویو منفعتلری کسیشن پان ایرانیستلر آذربایجانلیلار اؤز کیملیک و منلیکلرینه دوشوندوکلری زامان راحاتسیز اولورلار. پان ایرانیستلر یئری گلدیکده 1918 ده کی یئنی ایستقلالیته چاتمیش قوزی آذربایجان جومهوریتی نی باکی جومهوریتی، سونرالار بو جومهوریتی روسیه ایشغال ائدیب سوویتلر بیرلیگینه قاتدیقدان سونرا >آران< آدلاندیرماغا چالیشیر، خیابانی زامانی گونی آذربایجانداکی آزادیستان حرکاتینی قانا بویاییب 1946داکی گونی آذربایجان میللی حوکومتینی سوویتلر عامیلی کیمی گؤستررک تهرانلا  آذربایجان نماینده لری آراسینداکی آنلاشمادان(مقاوله دن) سونرا آذربایجانا قوشون یئریدیب آذربایجان اوشاقلاری اوچون آذربایجان دیلینده حاضیرلانمیش درسلیک کیتابلارینی اودا چکمه گه باشلاییرلار. بو اوسته کی سایدیقلاریمیز پان ایرانیستلر ایله آذربایجانلیلار آراسیندا ایددعا ائتدیکلری میللیت و دیل موشتریکلیگیدیر. گئنه ده اوخویوروق:

» در آن زمان، زبان پهلوی آذری (يا پهلوی شمالی) زبان منطقه آذربايجان كه محل سكونت يكی از اصيل ترين و كهن ترين قوم‌های ايرانی يعنی قوم ماد، شامل آذريان و كردان بود، بعلت سلطه طولانی سلجوقيان و ديگر مهاجمان ترك، با زبان تركی آميخته شده و قواعد زبان تركی را بخود گرفت. اكنون گويش آذربايجان آميخته ای از پهلوی شمالی، فارسی دری، عربی و تركی است، ولی همه نامهای جغرافيايی و تاريخی آن منطقه كماكان شكل كهن خود را حفظ كرده، بجز نامهای جغرافيايی مسير لشگركشی‌ها واسكانهای مهاجمان كه توسط آنها برای آسانی شناسايی خودشان به تركی ترجمه شده است. (مسئله سلطه زبان خارجی را كل ايران هم درطی دوسده حمله وسلطه تازيان به ايران داشت كه مردم را مجبور كرده بودند به زبان عربی سخن بگويند. اكنون هم تركی و هم عربی از گويش‌های ايران بشمار می‌روند.) در هر حال، ايرانيان ساكن آذربايجان هرگز فريب تبليغات و تحريف تاريخ عثمانی را نخوردند و هر بار عثمانيان را شكست دادند و از ايران راندند.«

اوسته گؤروندوگو کیمی پان ایرانیستلر احمد کسروی کیمی آذربایجانلی آغزی گؤزللرین توپوردوکلرینی یالاماغا چالیشاراق آذربایجانلیلارین بوگون کیم اولدوقلارینی قبول ائتمک ایستمیرلر. بئله لیکله آذربایجان دیلینی ده آذربایجانلیلارا اؤزگه حئساب ائدیرلر.  آنجاق بو حضراتلار اؤنده گئدنلرینین (اسلافلارینین) آذربایجان شهر و ولایتلرینین آدلارینی ده ییشدیکلرینی >آخماقایا< یئرینه > احمقیه<  و مینلرجه  بئله عیب اجر آدلار تؤرتدیکلرینی قلمه آلماق ایستمیه رک بو آدلاری آذربایجان شهر و ولایتلرینین اصیل آدلاری کیمی گؤسترمک ایسته ییرلر. بو اوسته کی سایدیقلاریمیز پان ایرانیستلرین آذربایجانلیلار ایله دیل و مدنیت موشتریکلیگینی اولوشدورورموش. گئنه ده اوخویوروق:

»امپراتوری تزاری روسيه پس از اينكه قفقاز را از دولت بی كفايت و فاسد قاجار طی دو پيمان گلستان و تركمانچای گرفت، هدف بعدی خود را آذربايجان قرار داد. آنچه اكنون جمهوری آذربايجان خوانده می‌شود، در طول تاريخ چند هزارساله خود اران وشروان نام داشته وتقريبا هميشه ازايالات و تحت سلطه ايران بوده، ولی هيچ يگانگی قومی با آذربايجان ما نداشته است. رود ارس هميشه در طول تاريخ مرز شمالی آتروپاتگان يا آذربايجان تلقی شده است. در سال آخر جنگ جهانی اول، دولت شوروی كه تازه داشت پس از انقلاب 1917 كشور خود را سازماندهی می‌كرد، درهماهنگی با توطئه عثمانی، و با تاييد دولت انگلستان كه پس از فروپاشی امپراتوری عثمانی به سرزمينهای خاوری عثمانی دست يافته بود، برنامه عثمانی را برای تحريف هويت آذربايجان در راستای هدفهای تاريخی خود مناسب تشخيص داد و منطقه اران و شروان را آذربايجان ناميد و مركز آنرا باكو قرار داد. ايران دراعتراض به اين نامگذاری حركت محدودی كرد، ولی بعلت مشغوليت كشور با نهضت مشروطيت و تلاطم و درگيری زياد در كشور، موضوع پيگيری نشد ونام مجعول آذربايجان روی اران و شروان ماند. و اين آغاز توطئه‌های دولت شوروی برای تجزيه آذربايجان ما بود. پس از روی كار آمدن استالين، نقشه شوروی برای الحاق آذربايجان، توسط باقراف، نخست وزير آذربايجان شوروی، عملياتی شد. نخست آذربايجان شوروی را آذربايجان شمالی و آذربايجان ايران را جنوبی خواندند و سپس تبليغات گسترده ای براه انداختند كه دولتهای زورگوی ايران و روسيه تزاری باعث جدايی اين كشور واحد شده اند! درطی جنگ جهانی دوم كه شوروی همراه با متفقين ارتش خود را وارد ايران كرده در آذربايجان مستقرشده بود، حزب كمونيستی را بنام "فرقه دموكرات آذربايجان" برهبری جعفر پيشه وری براه انداخت. پيشه وری با پشتيبانی ارتش شوروی كودتا كرد و استان آذربايجان آن زمان را كه شامل استانهای كنونی اردبيل و آذربايجان‌های خاوری و باختری بود خودمختار اعلام نمود. خوشبختانه با اقدام هوشمندانه احمد قوام، نخست وزير ايران، و فشار امريكا به شوروی، ارتش سرخ مجبور به ترك خاك ايران شد و مردم آذربايجان عليه دارو دسته پيشه وری شوريدند، و خاك ايران را نجات دادند.«

اوسته گؤروندوگو کیمی حزب نژادپرست جبهه میللی فارس نماینده سی کوروش زعیم  بیر یاندان آذربایجانین تاریخی تورپاقلارینی دانماغا باشقا یاندان آذربایجانداکی میللی حرکتی یئری گلدیکده عثمانلیلارا و بعضا ده روسلارا نسبت وئریر. آذربایجان تاریخی تورپاقلاری هر مملکتده اولدوغو کیمی اینسانلارین جغرافیا بیلینجی دایره سینده کیچیک و یؤیوک گؤستریلمیشدیر. ایندی ایسه فارس دیلینین بیرینجی قایناقلاریندان محمد بلعمینین* تاریخ کیتابیندان اوخویوروق: آذربایجان همداندان باشلار زنجان و ابهردن کئچرک دربندده (بوگونکو روسیه ده کی داغیستان ولایتینده) سونا چاتار. بو آرادا یئرله شن بوتون کند و شهرلر آذربایجان آدلانار (ابو علی محمد ابن محمد، تاریخنامه طبری جلد 1، تهران 1366، خبر گشادن آذربایگان و دربند خزران صحیفه 529-534)

اوسته کی قایناقداکی (منبعده کی) > خزران< اؤزو ده او زامان او ولایتلرده خزر تورکلرینین یاشادیقلارینا بیر شاهیددیر. بوگونکو خزر دنیزی ده آدینی خزر تورکلریندن آلمیشدیر.

ایران حوکومتینین قوزی آذربایجان آد مسئله سینه گلدیکده بو ایران حاکیمتینین اعتراضی دگیل،  محمود افشارین آینده مجله سسینده حاکیمته ائتدیگی تکلیفه اساسلانیر. محمود افشارلار روسیه سیفارتینین بو سؤزلره آچیق قولاق اولدوغونو و قوزی آذربایجان جومهوریتینی ازمه گه تهراندان دا سیقنال وئریریک دئیه هیجان کئچیریردیلر. فارس شوونیزمینین قوزی آذربایجانی روسیه طرفیندن اشغال ائتمک ایسته گی 1920ده اؤز  نتیجه سین وئردی. بئله لیکله فارس شوونیزمی ایله روس شوونیزمی بیر داها 70 ایل راحاتلادیلار. گئنه ده اوخویوروق:

 ». در حالی كه همه همسايگان ما در گستره فرهنگ و زبان ايرانی قرار دارند و خود قرنها جزوی از كشور ايران بوده اند. هويت ملی هيچكدام، به جز ارمنستان، كهن تر از چند ده سال نيست. با وجود اين، بجای نزديك شدن به ايران كه حكم مادر ملت را در منطقه دارد و كوشش برای همكاری و همبستگی، برخی از آنها فقط به فكر توطئه و خرابكاری فرهنگی هستند تا خود را بزرگتر و مهمتر از آنچه هستند نشان دهند.«

بورادا فارس شوونیستلرینین ایکی ایستانداردلیغی اؤزونو اورتایا قویور. بیلیندیگی کیمی بوگونکو ارمنستان تاریخده چوخورسعد آدلاناراق آذربایجان تورپاغی ساییلیردی.  پان ایرانیستلر نژادپرست اولدوقلاری اوچون بوگونکو ارمنستانی اؤز قوماشلاریندان حئساب ائتمه گه چالیشیر. دئمک قاجار  ائمپراتورلوغوندا یالنیز قوزی آذربایجان و گورجوستان دگیل، بو مملکتلر ایله محاصره ائدیلمیش بوگونکو ارمنستان دا (چوخور سعد ده) یئر آلیردی. گئنه ده اوخویوروق:

» يك هموطن آذری كه هميشه از سراسر سرزمين ايران دفاع كرده و هميشه دراداره كشور مشاركت داشته و نخستين فاتح آريايی ايران زمين بوده، هرگز از خانه خود نخواهد گريخت. يك هموطن كرد كه سربلندی ايران باستان كه همه به آن می‌نازيم از او سرچشمه گرفته، هرگز از ايران جدا نخواهد شد، زيرا همه ايران متعلق به اوست. يك خوزستانی كه هزاران سال مايه مباهات سرزمين ايران بوده، هرگز به كسانی كه يك هزارم هويت تاريخی اورا هم ندارند نخواهد پيوست. شما به يك گيلك بگوييد از ايران جدا شو! به يك سيستانی بگوييد رستم و رخشت را بردار و برو، يا يك مازندرانی با ديو سپيدش. فرهنگ ايران آميخته ای از فرهنگ همه قوم‌های ايرانی است. فردوسی در شاهنامه هرگز مرزی برای قوم‌ها منظور نكرده وهرگز مليت متفاوتی از ايران زمين برای قوم‌های درگير نيز ذكر نكرده است. همه جای ايران سرای من است.«

بو اوسته کی ایفاده لرده نئجه ایران ممالیکی محروسه سینده کی فارس اولمایان میللتلری حمیق ائده بیله ریک دیئه فارس شوونیستلرینین دوشوندوکلرینی گؤره بیله ریک. دئمک فارسلار آذربایجانلیلاری اویونجاق حئساب ائتدیکلری اوچون مملکت چتین شراییطده اولدوغو زامان >آذربایجانی غیور< ایفاده سی ایله  آذربایجانلیلارا یاناشیرمیشلار (دلی یه یئل وئر، الینه بئل وئر)! بیر آز بو مووضوع اوزره دوشوندوکده بیر سیرا آمریکادان ایرانا یاییلان شاهچی و سلطنت طلب تلویزیونلارینداکی بعضی آذربایجانلیلارین نئجه حمیق ائدیلدیکلرینی بو اوسته کی ایفاده لر ایله

 ده یرلندیرسک، اونلارین نئجه یازیق و آلداندیقلارینی گؤره بیله ریک، گئنه ده اوخویوروق:

»واما درباره پرسش شما در مسئله زبان و فرهنگ محلی و نامه اعتراض آميزی كه چند ماه پيش بنده به رييس جمهور و وزير آموزش و پرورش نوشتم و رهبری جبهه ملی ايران هم همين عقيده را در نامه مشابهی ابراز كردند،«

 حزب نژادپرست جبهه میللی فارس عوضوو کوروش زعیمینین ایشاره ائتدیگی مکتوب بو:

http://news.iran-emrooz.de/more.php?id=3041_0_7_0_M

گئنه ده اوخویوروق:

» ما همچنين باور داريم كه حقوقی كه ما به عنوان يك شهروند ايرانی از آن محروم هستيم، ويژه يك قوم يا بخش جغرافيايی يا گويش خاصی نيست. همه ما در سراسر ايران در اين باره معترض هستيم، و همه ما بايد دست به دست هم بدهيم و رفع ستم كنيم. اينكه هرخانواده يا هر شهر يا هر محدوده جغرافيايی خاص در كشورمان خود را عزيزتر از ديگران بداند، مقدم بداند يا راسا بخواهد اقدام كند و خود را از ستم خلاص كند درست نيست، زيرا ممكن است به استقلال و تماميت ارضی كشور لطمه وارد آورد. اكنون هم كه كشور ما بيشترتوسط هم ميهنان آذری ما اداره ميشود، ما به آنها تظلم می‌كنيم! ما ميدانيم كه مثلا به هم ميهنان كرد ما درطول تاريخ معاصر بسيار ستم شده است. آنها ازمشاركت دراداره كشور بازداشته شده اند، تحت تبعيض‌های مذهبی بوده اند و بعلت موقعييت حساس مرزی آنان، توسط سياستمردان ابله ما درمركز مورد سوء ظن بوده اند. در صورتيكه آنها يكی از مالكان اصلی سرزمين ايران هستند و بايد بيايند كل كشور را اداره كنند.«

اوسته گؤروندوگو کیمی فارس جبهه میللیچیلری اوچون فارس دیل و مدنیتینین حوکومت ائتمه سی هر نه دن اوستون حئساب ائدیلیر. بونلار عوامفریبلیگی حددن آشیراراق ائله بیل ایرانداکی حاکیمت تورک دیل و مدنیتی حاکیمتیدیر. بو دا اوغرو دؤنوب دوغرونون اوستونه چیغیرماسینی و اؤزونو طلبکار گؤسترمه سینی اینسان اوولادینا خاطیرلادیر. بئله لیکله میللی و مدنی حاقلار یئرینه شهروندلیک مسئله سی اورتایا قویولور. آنجاق شهروند اولان اینسانلارین دا هانکی حاقلارا مالیک اولا بیلمه سی ایفاده ائدیلمیر. ائله بیل ایراندا هامی فارس دیللی ایمیش، فارس دیللی اینسانلارین شهروندلیک حاققی  حاکیمت طرفیندن نظره آلینمیرمیش. بونا اوسته لیک اولاراق فارس قوملاریندان(!) بیری اولان آذریلر(!) حاکیمیتی اؤز اینحصارلاریندا ساخلامیش ایمیشلار. بئله لیکله فارسلار آذریلر حاکیمتده اولدوقلاری اوچون آذریلره ظلم ائدیرمیشلر(!)( مظلوم ظالیمه ظولم ائدیرمیش!). بو دا فارس شوونیستلرینین مظلوم آذربایجانلیلارا آرتیق گلنلیک ائتمه سی دئمکدیر. بلکه ده بو چیخیش ایله فارس حاکیمیتینه نوکرچیلیک و قوللوق ائدن آذربایجانلیلاری میللی مسئله ده آذربایجانلیلارین علیهینه یئریتمک نیتینده دیرلر. بیلیندیگی کیمی ایرانین یئنی تاریخینده فارس شوونیسمی اولدوقجا ماهیرانه بو مسئله دن (آذربایجانلیلاری بیر بیرینین علیهینه یئریده رک) فایدالانمیشدیر. ایراندا دیل مسئله سی مووضوعسوندا فارس حزب نژادپرست جبهه میللی عوضوو کوروش زعیم جنابلارینین تاریخی و اینسانی ایفاده لریندن اوخویوروق:

»در مورد آموزش زبان فارسی در دبستانها، ما می‌گوييم كه مليت ما كه شامل مرزهای مشترك، تاريخ مشترك، دولت مشترك و قانون اساسی مشترك است، زبان مشترك هم دارد كه بوسيله آن همه مردم در سراسر ايران به هم ارتباط برقرار می‌كنند. در صورتيكه در هر بخش از ايران مردم به زبان متفاوتی سخن بگويند، يكی از مهمترين عوامل پيوند ما به يكديگر از بين می‌رود. ديگر من نمی‌توانم اينگونه برای شما صحبت كنم و شما مرا درك كنيد. بايد بوسيله مترجم با شما سخن بگويم. وقتی به شهرهای مختلف كشور سفر می‌كنيم بايد زبان خارجی ياد بگيريم. جابجايی‌های جغرافيايی و تحركات اقتصادی كند می‌شود و كم كم از هم فاصله می‌گيريم و يكپارچگی كشور به خطر می‌افتد. ما در آن نامه گفتيم كه كودكان ازآمادگی و دبستان بايد زبان رسمی يا زبان مشترك كشور را بياموزند.«

اوسته کی ایفاده لرین جانی بو: ایرانداکی فارس اولمایان میللیتلر اؤز آنا دیللرینده اوخویوب یازسالار، فارس شوونیستلری بو میللیتلر ایله آنلاشماق اوچون خاریجی دیللری اؤیرنمک مجبوریتینده اولاجاقلار (باشقا سؤز ایله دئسک، ایران ممالیکی محروسه سینده میللی ظولوم اولمایاجاق). فارس شوونیستلری مجبوریت قارشیسیندا قالماسینلار دئیه ایران ممالیکی محروسه سینده کی دیل و مدنیتلری یوخ ائتمک،  فارس دیل و مدنیتینی قورویوب ساخلاماق فارس شوونیستلرینین منافعینه اویقون گؤرونور. فارس شوونیستلیگینی سئونلر بو یولدا هر بیر فارس تشکیلاتی کیمی ایران ممالیکی محروسه سینده کی میللی مسئله لری خبر بایکوتو ایله اوزلشدیرمه لی،  فارس دیل و مدنیتینی فارس اولمایان میللتلره  یوکلمک اوچون جان و مالدان کئچمه لیدیر. گئنه ده اوخویوروق:

» ما می‌گوييم وسيله ديگر پيوند ما بهم تاريخ و فرهنگ مشترك ما است. كورش و اميركبير و مصدق و فرودسی مال همه هستند، بابك و ابومسلم و كاوه و رستم هم مال همه ما هستند.«

اوسته گؤروندوگو کیمی رفسنجانی عباسی آلتیندا گیزلنمیش فارس شوونیستلری شوونیست اولمادا آیاغی باشدان آییرد ائده بیلمیرلر. دئمک، ایران ممالیکی محروسه سینده اوچ دیل قوروپونا عایید میللتلر وار. ایران دیل قوروپو، تورک دیل قوروپو و سامی دیل قوروپو. بو دیل و مدنیتلرین هر بیرینین اؤزونه مخصوص تاریخلری و کئچمیشلری وار. بونلارین هر بیرینه سایقیسیزلیق بشریته حؤرمتسیزلیک دئمکدیر.

*ابو علی محمد ابن محمد بلعمی سامانیلر درباریندا وزیر اولموش.

: قایناق http://www.azadtribun.com/911.htm

اصغر فردي:

او واقت‌لار تبريزين حالي بئله دگيلدي؛ بو شهرده اون‌لارلا جريده عئيني زمان‌دا نشر اولوناردي. بعضاً حتي هر هانسي بير اجتماعي طبقه‌نين اؤزونه مخصوص روزنامه‌سي يازيلاردي؛ مثلاً تبريز سوروجولري‌نين ده «راننده» آدلي بير روزنامه‌سي واريدي. البته كي فارس ديلينده. (او زمان توركجه‌نين قاداغان اولدوغو معلومونوز يا..). بو راننده روزنامه‌سي‌نين ادبي صحيفه‌سي‌ده واريدي. او بوتون روزنامه‌ني تك باشينا و بير قلمه يازسادا، آديني ساده‌جه ادبي صحيفه‌نين باشي اوستونده لايق گؤرردي: «يحيي شيدا». ايشبو يحيي شيدانين ايشي ـ پئشه‌سي روزنامه‌چيليك‌ايدي. البته جوان‌ايكن ـ يعني چوخ جوان‌ايكن ـ «صغي» يا «صفي» بازاريندا بير قصاب دوكاني وارميش اما فرقه‌چي‌ليك‌دن صورا روزنامه ايشينه قول قويدو. او گون‌دن بويانا، اللي ايل‌دن آرتيق‌دير كي اؤزونو ژورناليسمه وقف ائتميش‌دير. بورادا «شيدا»ني يازاجاق حاليم يوخ، چونكي اونون بوينوم‌داكي حاقي بئله دابان اوستو ـ قلم اوجو قرارمشق‌لرله اؤده‌نيله‌سي دگيل آخي. دئمك ايسته‌ديگيم او دور كي تبريزده بير چوخ روزنامه نشر ائديلرميش. (او ايل‌لرين صاغ الي بو ايل‌لرين باشينا!) بو روزنامه‌لردن بيري‌ده «قدرت ايمان» و يا «قدرت اسلام» ايدي. بونون صاحبي و اوگون‌لرين تعبيري‌ايله «دارنده»سي پروفسور، يوخ، «اولترا پروفسور احمديان» ايدي. «خياطي صبا»نين اونا تيكديگي و اونون گئيديگي كوتون قولتوق جيبي‌نين اوستونده بو يازي پارچايا تيكيلي اولاراق صانجيلميش‌دي:

«اولترا پروفسور احمديان» Oltr. Prof.Dr.Ahmadian. بو پروفسور احمديان اورتا بوي‌لو، قيرميزي صورات‌لي، صاف ـ آصلاق ـ فيت‌ (صاچ ياغي) له‌نميش صاچ‌لي، قالين شيشه‌لي گؤزلوك‌لو، جدي قيافه‌لي، هميشه‌ الي چانتالي، كهنه پالتاريني اوطولو گئين غريبه‌جيك بير غريبان‌ايدي. چوخ آغير دانيشار، آز گولر، جدي داوراناردي. هرهانسي بير اسباب‌دان فايدالانيب، علمي سويه‌سيني، درجه‌لر و عنوان‌لاريني، هله اوسته‌ليك خارق‌العاده يئته‌نك‌لريني اينانديرماغا چاليشاردي؛ البته چاليشمازدي، چونكي بونو چوخ باجاريق‌لا عادت اولاراق اجرا ائدردي. (تام بو گونكو و هميشه‌كي بنزر تيپ‌لرينه‌ تاي). آخي او اؤزوده بو دعوالارا اينانميش‌دي. گون‌لرين بير گونونده، يعني 1355 اينجي ايلين ايستي ياي گون‌لري‌نين بيرينده، «آذرابادگان» روزنامه‌سي‌نين اداره‌سين‌ده اونون‌لا تانيشديم.

«آذرابادگان» روزنامه‌سي‌نين مديري «سناتور محمد ديهيم»ايدي. آنجاق اونون‌لا بيرباشا مشغول اولان «زهتابي‌فر» آدلي بيريسي‌ايدي. محمد ديهيم، چولاق ـ طهران‌دا ادبي انجمن صاحبي ـ شاها فرقه‌چي‌ليك‌ده خدمت گؤسترميش بير ذات ايدي. زهتابي ايسه اونون ان ياخين آدامي ـ حتي تبريزه مخصوص اولان دئدي ـ قودولار دا بو ايكي‌لي‌نين مناسبتينه آز دگيلدي. آنجاق آذرابادگانين اساس ايشله‌ديجي‌سي بيزيم ادبي استاديميز ـ قديم زمان‌لارين «يحيي كريمي فيروز بخت» آدلي‌سي و معاصرتين «يحيي شيدا»سي ايدي. منيم قصد ائتديگيم او ايل‌لرده «از آسمان و ريسمان ـ تا كلنگ و كهكشان» باشليق‌لي بير صحيفه نشر ائديردي. بو صحيفه‌ده او دؤور قلم چالان‌لارين مجبوري مهارتي اوزره (فارسي توركجه) يازيلاردي. يعني محتوا، مضمون، قهرمان‌لار، تمثيل‌لر و هر شئي توركجه اولوب آنجاق اوست و اوز قورولوشو فارس‌جا اولاردي. Lamy مارك‌لي قارا رنگ‌لي و قارا مركب‌لي خودنويس‌له هئي يازار ـ هئي يازار … و يورولمازدي.

گون‌لرين بيرين‌ده، «پروفسور احمديان» اولاجاق بو آدام ايچري گيردي و توتوجو بير وقارلا آقاي شيداني بئله خطابا آلدي:

ـ «شيدا! نئجه‌سن گده؟»

صورا بير صندله اوتوروب، گوجه‌نه ـ گوجه‌نه جوراب‌لاريني چيخارديب زيققيناراق دئدي:

ـ «يا علي!! مددي… سني سؤيميين گده‌دي»

… و باخدي شيدانين صوراتينا. گئديب اداره‌نين چاي‌خاناسيندا جوراب‌لاريني يودو (لابد) و بير نئچه دقيقه صونرا گتيريب پنجره ايچينه (آتيشقايا) سردي. صونرا اوتوروب اول‌جه كراواتي‌نين دوگونونو يوموشالتدي و آرديندان بير سيگار يانديريب اونو فيسقيرتماغا باشلادي. «طهران فارس‌لاري‌نين بونا غريبه بير عباره‌سي وار«چْس دود)». بير آز راحات‌لاديق‌دان صورا اوزونو شيدايا توتوب:

ـ «شيدا!! بو صانديق طولاسي كيم‌دي؟»

…دئيه صوروش‌دو. شيدا:

ـ آقاي فردي دير، جوان شاعردي»

…دئدي.

او:

ـ «شعرلرين‌دن بيريني اوخو گؤراخ!»،

…دئيه منه دؤندو؛

شيدا ايسه:

ـ «او شعر اوخوماز جناب احمديان»

…دئدي.

احمديان اولدوغونو آنلاديغيم آدام دئدي:

ـ «به نه پوخ يئير؟»

شيدا دئدي:

ـ «سيكديره‌جاقسان يا يوخ؟»

ائله بورداجا اونون نه بيچيم پروفسور اولدوغوندان بير آزجيق شبهه‌لنميشديم. احمديان بو آن بير آز قيرقين و صينيق سيماايله دئدي:

ـ «سيكديرروخ‌داا … قوخموروخ كي..»

… و آياغا قالخدي. شيدا آرايا سؤز قاتسين دئيه:

ـ هله دور! سني‌ده آقاي فردي ايله تانيش‌‌‌‌‌‌ديريم»

دئييب اوزونو منه چئويردي:

ـ بو آقا حضرت پيغمبر، پروفسور احمديان عليه‌السلام‌دير.

پروفسور احمديان شيدانين سؤزونو آغزيندا قويوب دئدي:

ـ «من رئيس آكادمي علوم سازمان ملل و رئيس افتخاري كل دانشگاه‌هاي جهان، استاد رسمي دانشگاه ايران اولتغا پغوفئسسوغ (فرانسا لهجه‌سي‌ايله) احمديان، صورا پيغمبر ده يوخ، امام زمانام.»

واي من قره‌ گون… بعضاً تاخيلديغيم «انجمن خيرية‌ مهدويه»نين منه تلقين ائتديگي و بؤيوك ننه‌مين‌ده «خبر آل دئييم» آدلانديرديغي «امام زمان» بوايميش مگر…

بو اؤزونو منه تقديم ائدركن، آقاي شيدانين دوداقلاريندا اوغرون بير تبسم ناخيش‌لانميش‌دي. من‌ده آنلاميشديم كي بو حضرت‌ده بالاخاني اجاره وئرميش‌لردن‌دير. اما صبرسيزليك‌له سببي‌ني اؤگره‌نمك ايستيرديم. چونكي او گون‌لر ديل‌لرده ايكي‌جه علتي پادار ائشيدرديك: يا ساواك‌دا دؤيولموش‌دو، يا دا دانشجوي شاگرد اول ايكن بير قيزا سئودالانميش و قافاني اوشوتموش‌دولردي. پروفئسور احمديان بيردن ـ بيره آياغا قالخيب حاضر اولماديغيميز بير سوره‌ده جوراب‌لارينا آليب اوطاغي ترك ائتدي . من شيدايا سببي‌ني صوروشدوم: بو حقيقتاً پروفئسوردومو؟ دئيه. چونكي من دنيادا بيرتك «پروفئسور هشترودي»‌نين پروفئسور اولدوغونو بيليرديم. شيدا دئدي:

ـ يوخ جانيم ! بو مصدق زماني قدرت ايمان آدلي بير روزنامه چيخاراردي و او روزنامه‌ده كسگين يازي‌لار يازاردي.

ـ هه! توتوب دويوب‌لر؟

ـ يوخ، ائله ايندي ده هردن ساواكا چاغيرارلار. «ليقواني»گيل اونون‌لا گؤيول اگلنديررلر.

او گون‌دن صورا احمدياني تريبت خياوانين‌دا تئز ـ تئز گؤررديم. بير گون «شعبان مسجدي»نين دالينداكي كوچه‌يه بورولدوغوندا، من‌ده اونون دالينا دوشوب گئتديم. بير آز يول گئدن‌دن صورا اونون شالواري‌ايله اوغراشماسيني گؤردوم. زيپيني چكدي. كيفي بير الينده … ديوار ديبينه ايشه‌مه‌گه باشلادي. بيزيم امام زمان ايشه‌مك اوچون‌ده، مسجده گيرمه‌دي دئمك.

اونون چوخ ياخينين‌دا دورموشدوم. اودا دئيه‌سن چوخ پريشان‌ايدي. يادا چوخ اؤز ايچينه قاپانيق‌دي. هر حال‌دا ديلي‌ايله دوداغي آراسيندا بير سؤزلر ميريلدانديغي‌ني دويدوم. هرنه‌قدر ياخينلاشيرديم، او مني گؤرمور و اوردا اولدوغومو يا حس ائتميردي، يا دا آلديرميردي. بيردن گؤردوم اضطراب‌لا دئيير:

ـ نييه اوستومه گليرسيز جانيم آخي؟ اولدوزسوز! سيكديرين اوتورون اولدوغوزلوغوزدا دااا! دونن اوتانميرديزدا گؤزلوگومون شيشه‌لرينه قان داميزيرديز! ياخچي…ايندي دئيين گؤراخ سيزين «مال يوسف» لا فرقيز نه‌دي؟ اودا عينكيمه تزه‌ك چيرپيب دئدي: «احمديان دنياني پوخ گؤره‌جاقسان»؛ دئيه‌سن اوندان قاباق دنياني بال گؤروردوخ. اه… دونن اوطاغيمين پنجره‌سي‌نين شيشه‌لرينه قاني سلقه‌سيز ـ سهمان‌سيز ياخديغيز زمان ائله قورخوردوم كي گل گؤره‌سن… هه؟ اما سيزينن هميشه اؤز بؤزموموز كيمي دانيشميشام ائله بيليب‌سيز كي نه خبردي. اوزوز آچيليب. صاباح‌دان سيزاينن ائله اديبانه دانيشيم كي «مولوستان»يم «گلستان»ين ديبين داغيتسين. ياخچي… هله اوستومه گلمييين گؤراخ صاباح نه اولاجاق. بوگون گلين بير آز دبك‌ليق ائلياخ، لاققيلداشاق ـ دئيه شالواريني بركيتدي.

او طرف‌دن مسجدين پيشنمازي گليردي. كوله ملا، باشيندا بؤيوك عمامه‌سي، بير آز صولغون بنيزلي، آياق‌لاريني آرالي ـ آرالي آتاراق يئرييير و صاري نعلينيني سورويوردو. احمديان هئچ كيمي گؤرمه‌سه‌ده، اونو گؤرموش‌دو. او دئدي:

ـ آقا گينه گئدير نامازا… آاا سلامٌ عليكوم آاا !!!

ـ يا الله آقاي پورفوسور! نئجه‌سن؟

ـ آا قوي گؤراخ!، هئچ بو گون معلوم‌دو‌كي كيمين قيچي كيمين تومانيندادي؟

آقا كئچيب گئتميش‌دي، اما او هله دئيينيردي:

ـ من 11 دانا اولدوز تانيرديم، ايندي سكيز ميليون دوققوزيوز اوتوز اوچو بيردن تپيليب، قالاني‌دا نوبه‌ده‌دي … ال چكن گونو ده يوخ‌دي دييه‌سن..

او بيردن بيره اوزونو ديوارا ياصلاييب اؤكور ـ اؤكور آغلاماغا باشلادي:

ـ بابا يخه‌مدن ال چكين داا.. والله يالان دييرم بابا!! نه پروفسوري؟ پوخ منه پروفسور دئين اؤلونون ده‌ده به ده‌ده‌سي‌نين اله‌نگه‌لرينه. اولان (اوغلان)! ال چكين‌داا!! من نه بيليم ان اوليميز ميمون ايدي يا تك‌سلول آخي.. اوني آا شئخ معدلي‌دن صوروشون او دئسين‌دا كي: سننن من ائله ايندي‌ده ميمونوخ، آدام آيري ايش‌دي. ايندي بيز بير شئي دئدوخ سيزده ايناندوز؟ … ده‌‌‌‌ده‌م روحي يالان دييرم گده ………… من نه بولوم قان‌لار اوزي اشاغا آخار يا اوز يوخاري. آخار گئدر ده‌ده‌مين گوورونا … سيزي آت (آند) وئررم قول‌لي گئديب قول‌سوز گلن آغام ابوالفضين غيرتينه بابا قميشيزي چكين مننن. من دييرديم به، بوتون تؤكولن قان‌لار سيزه طرف آخار، چونكي هر گئجه ننه‌م ‌قان آغلييه‌نده، قان زيم به زيم پنجره‌ميزين آلتينا ييغيشيب، مؤژ وورار ، صورا ياواش ياواش گؤيه چكيلر، «آبا» سحر نامازا دوراندا بير دامجي‌دا قالماز. هله قان هئش، اؤزوم يوز يول گؤزومونن گؤرموشم كي آه چكه‌‌نده آهيم‌دا سيزه طرف قاناد چكر.

مسجدين اذاني چوخ‌دان وئريلميش‌دي. قاش قارالميش‌دي و دربنده قارانليق چؤكموشدو. من تربيت آغزين‌دان آلديغيم سيگارين ايكينجي‌سيني يانديرماق ايستيرديم. دوز يئري‌ايدي. دربنده او باش‌دان گيرنده يانديرارديم، بو باشا چاتاناجان گميريب قورتارارديم. اما هئچ واقت جيبيم‌ده كبريت اولمازدي. ايندي‌ده يوخ‌ايدي.

دئيه‌سن احمديان صاواشديق‌لاري ياراديق‌لارلا ديل تاپا بيلمه‌ميش‌دي. بيردن كله‌سيني ايكي اووجونون ايچينه آليب يئنه آغلاماغا باشلادي. گئديب اونو آووندورماق ايسته‌ديم، هم‌ده مساعد اولورسا اوندان كبريتيني آلاجاق‌ايديم. اما بو ايشه اياغيم‌ گلميردي، قوتوم‌دان قوروموش‌دوم. دانيشماغا ديليم‌دن وار گلميردي. بو فكرده‌ايكن، باخديم، احمديانين كوتونون اتك‌لريندن قان داميردي، حتي آخيردي. »«منه نه» دئييب، اوردان قاچماق ايستركن،احمديان الين‌ده بير شمع، منه ياخينلاشدي:

ـ اوغلوم شهريار!! گالا سيگاريوي ياندير! صورا ديييم نئينه!

اونون الين‌ده بير دانا شمع واريدي. منه ياخينلاشدي. نفسي اوزومو يانديريردي. اونون بويو اوجالميش‌دي، چووووخ اوووجا… چووووخ. «آغلام قصاب»ين دوكانين‌دا اوتوران‌دا باشي قناره‌يه ده‌گن «صاري قولي‌خان»دان داها اوجايدي او. منه دوغرو اگيلديك‌جه الين‌ده‌كي شمع‌لرين صايي هئي آرتيردي. قولونون دستك‌لرين‌دن قان آخيردي. ياخاسيندان قان داشيردي. كيرپيك‌لريندن قان داميردي. او چووووخ مهربان اولموش‌دو. داهادا مهربان، هميشه‌كينن ده مهربان. او قدر كي، منيم‌اوچون آغلاييردي. دوز منيم اوچون هاا. چونكي منه دئييردي:

ـ جان بالام!

آغزيندان قان پاققالاييردي، يئنه دئييردي:

ـ منيم كيمي غريب بالا!

يئنه بير اووج قان پوسگوروردو. باخديم، ديوارادا قان‌لي ال‌لر ياپيشميش‌كيمي، اشارت‌لنميش ناخيش‌لار يول‌گوستريجي‌ايدي صانكي. يامان قورخموشدوم. ائله سيگارسيزايديم كي حلقه ـ حلقه دومان‌لاريني اودماق ايستيرديم، اما احمديانا ياخينلاشا بيلميرديم؛ داها ياخينلاشا بيلميرديم يعني. او منه مرثيه اوخويوردو. منيم مرثيه‌مي…

ال‌لريم اوشويوردو. ياي آخشامي‌ايدي ها. اما ال‌لريم هم اوشويورـ دونور، هم‌ده تيتره‌ييردي. بير قيش گونو باش آليب عئينالي‌نين ‌دالي داغلارينا گئدركن بارماق‌لاريمي صويوق آپارديغي كيمي اوشويوردو ال‌لريم.

ديزلريم، بوتون قيچ‌لاريم اسيردي. نفسيم سينه‌م‌ده تؤيوشوردو. ديش‌لريم بير ـ بيرينه چاققيشيردي. انگيمي قيصا بيلميرديم. شمعه ياخينلاشديم، يادا شمعه دوغرو چكيلديم، ايته‌لنديم، يادا شمعي‌ايله او منه ياخين‌لاشدي. دريژور چوبوغو كيمي دوداق‌لاريمين آراسيندا اوينايان سيگاريمي بير تهر گوج بالله يانديرماغا چاليشيرديم. اما…

احمديانين دوداق‌لاري گؤزومون ان ياخين زاويه‌سينده چورودو…

بيردن ـ بيره، قاش‌لاري «كلجاه» ميدانينداكي قوجا چنار كيمي پنبه چوبا دؤندو…

اوغولدو..

تؤكولدو..

صوراتي..

قول‌لاري..

ال‌لري..

اپريدي… تؤكولدو.

طهران ـ 27/12/1378

 پارسیرا بعنوان 33مین گویش زبان عربی پاس بداریم ، تورکی را بعنوان سومین زبان قانونمند و توانمند دنیا ترک کنیم!. 1

2. پارسي را با 60 ميليون متكلم پاس بداريم تركي را با 360 ميليون متكلم ترك بكنيم!

3.پارسي را با 2500 سال قدمت پاس بداريم تركي را با 7200 سال قدمت ترك بكنيم!

4.پارسي را با 4000 وا‍‍‍ژه ي اصيل پاس بداريم تركي را با 100000 واژه ي اصيل ترك بكنيم!

 5.پارسي را با 60 تا 70 فعل اصلي پاس بداريم تركي را با 3500 فعل اصلي ترك بكنيم!

6.پارسي را با 350 فعل غير اصلي پاغس بداريم تركي را با 24000 فعل غير اصلي ترك بكنيم!

7.پارسي را با 11 زمان فعلي پاس بداريم تركي را با 46 زمان فعلي ترك بكنيم!

8.پارسي را كه 7% از كلماتش ريشه دارند پاس بداريم تركي را كه 100% از كلماتش  ريشه دارند ترك بكنيم!

9.پارسي را بعنوان زبان اقليت مردم ايران پاس بداريم تركي را بعنوان زبان اكثزيت مردم ايران ترك بكنبم!

10.پارسي را با 6 آوا پايس %8داريم تركي را با 9 آوا (كاملترين آواي خلقت)ترك بكنيم!

11.پارسي را بعنو%Aن ربان محلي پاس بداريم تركي را بعنوان زبان بين المللي ترك بكنيم!

12.!پارسي را بعنوان گلچيني از زبانهاي ديگر پاس بداريم تركي را بعنوان شاهكار زبان و ادبيات بشري ترك بكنيم

13.پارسي را بخاطر عدم كارايي كامپيوتري پاس بداريم تركي را بعنوان استاندارد پايه فونتيكي ويندوز ترك !بكنيم

14. پارسي را بعنوان زبان شعر پاس بداريم تركي را بعنوان زبان  استاندارد ارسال ديتاي رادارهاي جهان ترك !بكنيم

15.پارسي  زبان معدودي افغاني و تاجيك را پاس بداريم تركي زبان استاندارد يونسكو در اروپا و آمريكا را ترك !بكنيم

16.پارسي را با 97000 عنوان كتاب در دنيا  پاس بداريم تركي را با 450000 عنوان كتاب در دنيا ترك بكنيم!

17.پارسي را كه هرگز خط نگارش نداشته پاس بداريم تركي صاحب اولين دومين و سومين خط بشري ترك !بكنيم

18. پارسي با 3 درجه صفت را پاس بداريم تركي با 5 درجه صفت را ترك بكنيم!

19.پارسي با شاهنامه اي ملحمه سرا پاس بداريم تركي با دده قورقود حماسه سرا ترك بكنيم!

20.پارسي عاري از قوانين آوايي را پاس بداريم تركي با وقانين ملوديك  بين اصوات و حروف را ترك بكنيم!

دهها دليل و برهان ديگر وجود دارد كه براي بقاي زبان پارسي بايد از زبان ديرين شيرين هنرين و شكرسن تركي چشم بپوشيم  زبان تركي خود ميتواند خويشتن را حفظ كند اين پار سي است كه بايد دست در دست هم آنرا پاس بداريم چرا كه باكوچكترين  .وزش بادي و كمترين غفلتي براي هميشه آنرا از دست خواهيم داد

Düşümdeydin dün gece,

Bir dağ başı ve sen

Elinde saz

Saz inliyor

Dağ dinliyordu…..

Dün gece,

Dün gece düşümdeydin

Dağın yamacında bir ağaç

Ağacın gölgesinde sen

Elinde ney

Ney inliyor

Dağ dinliyordu

Seni gördüm düşümde dün gece

Sen,  ben

Görmediğim gözlerin

Tutmadığım ellerinle…

Bir feryat  yüreğim de

Dilim söylüyor

Dağlar inliyordu

Düşümdeydin dün gece

Oya Özpoyraz….